Woensdag 22/05/2019

Opinie Tom Lievens

Mogen de linkse partijen in Spanje nu victorie kraaien? Ja, dat mogen ze

PSOE-leider Pedro Sánchez viert zondagavond de verkiezingsoverwinning. Beeld Photo News

Tom Lievens is freelancejournalist en woont in Barcelona.

Een aardverschuiving in het naar rechts zwenkende Europa mogen de Spaanse verkiezingen gerust genoemd worden. Waar Spanje de faam heeft van rechts te zijn, sommigen beweren zelfs fascistisch, toont de verkiezingsuitslag een geheel ander beeld. Ook tekenend was de hoge opkomst, 75 procent van de stemgerechtigenden trok naar de stembus, bijna 10 procent meer dan bij de vorige verkiezingen in 2016. Een teken van geloof in democratie?

Ja, de extreemrechtse VOX-partij sprintte van 0 naar 24 zetels in het parlement. Een partij die meende te moeten verkondigen dat euthanasie een linkse uitvinding is om het pensioenprobleem op te lossen. Die huiselijk geweld, dan meer bepaald richting vrouwen, wil afschaffen omdat dat overroepen is. Gelijkheid tussen man en vrouw wat verloning betreft maar onzin vindt. Die abortus onder eender welke omstandigheid wil verbieden. Ja, die partij.

Mislukt charmeoffensief

Ja, Cuidadanos neemt een sprong van 32 zetels naar 58. Zij bleven iets voorzichtiger in hun uitlatingen en bewandelden een pad van eerder centrumrechts.

Maar de Partido Popular (PP, centrumrechts) van de verplicht afgetreden premier Mariano Rajoy, nu geleid door Pablo Casado, liet duidelijk blijken tijdens de verkiezingsstrijd welke koers ze ging varen: niet centrum maar richting extreemrechts. Het ging duidelijk om een mislukt charmeoffensief dat de extreemrechtse VOX-stemmer moest binnenrijven. Gisteren bleek wel dat de Spaanse kiezer geen oren had naar extremisme. De Partido Popular duikelde van 137 naar 65 zetels. Een historisch pak slaag sinds in 1978 de eerste democratische verkiezingen gehouden werden in Spanje na het Franco-tijdperk.

Niet alleen huidig PP-voorzitter Casado draagt de verantwoordelijkheid voor dit debacle. José Maria Aznar, ex-premier van Spanje en spirituele vader van Casado, bepaalde deze koers mee vanop de achtergrond.

Als ware Franco verrezen 

Ik kan alleen maar concluderen dat de Spanjaard niet de fascist blijkt te zijn zoals hij in het verrechtsende Europa de afgelopen jaren bestempeld wordt. En meermaals de internationale pers haalde als ware Franco verrezen in zijn contreien.

Niet dus, Jan modaal legde zondag zijn visitekaartje neer en stemde massaal op de socialistische partij PSOE. Unidas Podemos redde nog de meubelen maar verloor fiks, van 67 naar 42 zetels.

Maar mogen de linkse partijen nu victorie kraaien? Ja, dat mogen ze. Het behaalde resultaat is ronduit een succes te noemen. Is dit resultaat voldoende om een robuuste regering te vormen? Neen, want PSOE en Unidas Podemos behalen samen 165 zetels van de benodigde 176 voor de absolute meerderheid.

Vier jaren van rust

Pedro Sánchez, voorzitter van PSOE en de grote overwinnaar, overweegt alleen een regering op te zetten, met 123 zetels, simpelweg met de steun van Unidas Podemos en de PNV, Baskische partij. Volgens vicepremier Carmen Calvo is het tijd om de democratie te versterken en vier jaren van rust en balans te brengen. Of dat ook in de praktijk kan, is nog maar zeer de vraag met 123 zetels.

Maar los van al het cijfergedans is de overwinning wel gecompliceerd. De woelige afgelopen jaren dreven vele kampen verder uit elkaar. Dusdanig dat het Iberisch schiereiland in een patstelling leeft. Niemand stapt nog af van zijn standpunt. De boodschap van Sánchez was er een van gematigdheid. De kampen tot bedaren en nader tot elkaar brengen. En blijkbaar lustte de kiezer daar wel pap van, getuige de uitslag.

Niet mis te verstane boodschap

Dus wat te denken over de Catalaanse kwestie, die bij deze verkiezingen een belangrijke rol speelde? Sánchez is er zich verduiveld goed van bewust dat Spanje leiden zonder Catalonië niet kan. In Catalonië behaalde de republikeinse partij ERC een nooit gezien resultaat: vijftien zetels. Wat zoveel betekent als 60 procent van de stemmen in de Catalaanse contreien. Haar voorzitter Oriol Junqueras zit al anderhalf jaar in de gevangenis. De Junts pel Catalunya-partij van de u welbekende gevluchte Puigdemont haalt minder dan de helft dan ERC. Weinig uitleg behoeft deze uitslag, me dunkt. Nooit eerder gezien: vijf van de verkozenen zitten gevangen en gaan dus hoogstwaarschijnlijk hun zetel niet kunnen innemen.

De Catalaanse kwestie zal een zeer belangrijke rol spelen bij de regeringsvorming. Hoewel Sánchez helder was dat er geen referendum zou komen in Catalonië, en hij ook verklaart het met 123 zetels te willen proberen, is Sánchez toch de enige met wie de dialoog mee kan worden aangegaan dankzij zijn gematigde politiek. Dus een mogelijke regering kan dan gevormd worden met PSOE, Unidos Podemos en de Catalaanse partijen.

Kentering van de verrechtsing

Maar los van mogelijke coalities is er een niet mis te verstane boodschap: het Spaanse volk is niet fascistisch. Wordt Spanje het eerste land dat een kentering van de verrechtsing in Europa teweegbrengt?

De Spaanse journalist Jordi Evolé vatte perfect de verkiezingen samen in een tweet: ‘De dag dat rechts links mobiliseerde.’

Tom Lievens Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.