Zondag 20/09/2020
Beeld DM

ColumnPaul De Grauwe

Moeten we een keuze maken tussen gezondheid en economie?

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Het idee dat er een keuze is tussen gezondheid en economie blijft populair in deze coronatijden. Volgens de adepten van dit idee – en dit zijn er velen – kunnen we kiezen om door lockdowns en andere vrijheidsberovende regels het aantal slachtoffers zo veel mogelijk te beperken, maar dan krijgt de economie een enorme deuk. Dat leidt tot massale werkloosheid en faillissementen. Of we kunnen ervoor kiezen om weinig ingrijpende maatregelen te nemen om geen schade toe te brengen aan de economie, met het gevolg dat er meer slachtoffers door het coronavirus vallen. 

Het is dus kiezen tussen gezondheid en economie. Terwijl in het begin van de corona-epidemie een grote consensus bestond om te kiezen voor de eerste optie: lockdown en andere harde maatregelen, zelfs als die de economie de dieperik instuurden. Nu lijkt de pendel in de andere richting te zijn doorgeslagen: zo weinig mogelijk vrijheidsbeperkende maatregelen om geen al te grote schade aan de economie toe te brengen.

Bestaat er wel zo'n keuze, een trade-off zoals de economen dat noemen? Merkwaardig genoeg bestaat er een ruime consensus onder academische economen dat die keuze niet bestaat. Op de vraag of de lockdowns gedurende de eerste helft van het jaar meer schade zouden berokkenen aan de economie dan minder ingrijpende maatregelen antwoordde meer dan 65 procent van een groep bekende Europese economen dat dit niet het geval was (22 procent was onzeker, 5 procent vond van wel). Ook in België hebben bekende economen, onder wie Gert Peersman van de UGent, betoogd dat die trade-off niet bestaat.

Minder reizen

Die trade-off bestaat niet om de volgende reden. Wanneer mensen bevreesd zijn voor de epidemie gaan ze minder naar restaurant, café, bioscoop en theater; ze reizen minder. Slecht nieuws voor de horeca en de reisindustrie. Nog belangrijker is dat de vrees voor het virus grote onzekerheid over de toekomst genereert. Zal ik mijn job behouden? Wat zal er gebeuren met mijn inkomen? De onzekerheid hierover heeft tot gevolg dat consumenten belangrijke uitgaven uitstellen en dat bedrijven hun investeringsplannen opbergen. Dat leidt tot een onmiddellijk negatief effect op de economie. Een selffulfilling prophecy die, wanneer sterk genoeg, de economie in een zwart gat kan storten.

Die mechanismen worden alsmaar sterker naarmate het aantal besmettingen toeneemt. Bij een lage besmettingsgraad is de vrees laag; naarmate de besmettingsgraad stijgt, neemt ook de vrees toe. Die toenemende vrees is de fundamentele factor die de economie de das omdoet. Het is dus de vrees voor het virus die onder controle moet worden gebracht om de economie te helpen en dat kan alleen door de verspreiding van het virus te stoppen. Het niet toepassen van harde maatregelen kan alleen op heel korte termijn de economie helpen. Na verloop van tijd, wanneer de epidemie opflakkert, is de schade voor de economie ook oncontroleerbaar. We hebben geen keuze tussen gezondheid of economie. Het gaat om gezondheid en economie.

Zweden genieten van een terrasje aan het water. Ondanks de soepele maatregelen had het Scandinavische land geen economische winst tijdens de coronaperiode.Beeld EPA

De empirische evidentie bevestigt deze visie. Zweden kende geen lockdown “om de economie geen schade te berokkenen”. Het gevolg was dat het aantal coronadoden in Zweden vijf- tot tienmaal hoger lag dan in andere Scandinavische landen (Denemarken, Noorwegen, Finland). Bovendien was er geen economische winst voor Zweden. De daling van het bbp in Zweden was erg vergelijkbaar met die in de andere Scandinavische landen.

Een soortgelijk verhaal is te horen in de VS. Sommige staten kwamen snel tot een lockdown, andere traag of helemaal niet. Austan Goolsbee en Chad Syverson, twee Amerikaanse economen, onderzochten het gedrag van de consumenten in de verschillende Amerikaanse staten gedurende de coronacrisis. Ze stelden vast dat de terugval in de consumptie in alle staten vergelijkbaar was, ongeacht of die staten een lockdown hadden aangekondigd of niet. De lockdowns verklaarden slechts 7 procent van de terugval van de consumptie, die in het totaal 60 procent bedroeg. Het was de verspreiding van het virus en de vrees die daarvan uitging die de consumptie deden dalen, met of zonder lockdowns.

We zitten op een keerpunt. Het aantal besmettingen neemt opnieuw exponentieel toe. Maar nu zeggen de believers in de gezondheid-versus-economietheorie dat we ons geen harde maatregelen zoals lockdowns meer kunnen permitteren. Dat zou te veel schade berokkenen aan de economie. Ze hebben niets geleerd. Ze zijn ook buitengewoon kortzichtig. Als de verspreiding van het virus niet snel wordt gestopt, dan kunnen we met zekerheid voorspellen dat de economie opnieuw de dieperik wordt ingestuurd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234