Woensdag 29/06/2022

OpiniePascal Gielen

Moet een Vlaamse kunstenaar zich spiegelen aan Google?

Protest tegen de subsidiebeknibbeling van Jan Jambon in Brussel.  Beeld Tim Dirven
Protest tegen de subsidiebeknibbeling van Jan Jambon in Brussel.Beeld Tim Dirven

Pascal Gielen is gewoon hoogleraar cultuursociologie aan de Universiteit Antwerpen.

Pascal Gielen

Terwijl de cultuursector nog volop in de weer is met het verteren van de jongste subsidieronde, kunnen we ons eens bezinnen over waar de Vlaamse cultuuroverheid nu in feite naartoe wil. Soms vertellen kleine acties van een cultuurbeleid meer dan de recente grote beslissingen. In de ogenschijnlijke details ontdekt men het handschrift van de meester, nietwaar?

Wat bijvoorbeeld te denken van het zogenaamde Innovatiemechanisme, dat onlangs in alle rapte werd uitgerold. Was het gewoon een uitschuiver van slecht bestuur? Of de aftrap van een neoliberale beleidsvisie waarin de cultuursector moet gaan innoveren op maat van de markt om het indexeringstekort in de reguliere subsidies te compenseren?

Op zich was het idee achter deze alternatieve eindejaarspremie lovenswaardig. Op 15 september 2021 lanceerde de Vlaamse overheid met coronamiddelen een toegankelijke beurs. 2.750 euro voor personen en 7.500 euro voor organisaties. Die steun konden ze aanvragen om hun zakenmodel te pimpen en te innoveren. Al wie met een ‘simpele’ lijst van 40 obligate vragen de eigen innovatiecapaciteit testte, kreeg het geld meteen gestort volgens het principe first come, first serve. Een succes: 29 oktober bleek de pot van 5 miljoen al op. De Vlaamse overheid mag in de toekomst wel vaker met zulke vlotte procedures komen.

In de praktijk schoot het Innovatiemechanisme echter zijn doel voorbij. De beoogde innovatie moest zich al voltrekken binnen een paar weken, met snel daarna ook een uitgebreid verslag van de eerste resultaten. Daarbij polsten complex geformuleerde evaluatievragen in schabouwelijk Nederlands niet één keer naar de inhoud van projecten. Men leek vooral te willen testen of kunstenaars inmiddels consultancy-toverwoorden als ‘Distributed Ledger Copyright’, ‘Audience Profiling & Micro-Segmentation’, ‘Dynamic Pricing and Blending’ hadden begrepen.

Het meest zorgwekkende aan dit Innovatiemechanisme is het lesje corporate ondernemen dat men de sector meent te moeten leren. Eén druk op de knop en de vernieuwingsdrift schiet in gang? Hilarisch zijn de goedbedoelde tips bij de vragenlijst, zoals de ‘vijf lessen voor innovatie’ van een voormalig Google-CEO. Moet een Vlaamse kunstenaar zich dan spiegelen aan een Amerikaans gigabedrijf? Of wat te denken van een filmpje dat zogenoemde ‘sprints’ aanraadt om een nieuw product te ontwikkelen: lanceer eerst een prototype in de media en gebruik dan de reacties om je product te verbeteren. We horen pakweg Stromae al een half afgewerkte song op Studio Brussel afspelen om via luisteraarsfeedback tot innovatievere muziek te komen. Gaat hier het toekomstig cultuursubsidiebeleid naartoe?

Dit is de wereld op zijn kop. Eigenlijk zegt de Vlaamse overheid met deze tool: de norm voor creativiteit is de corporate business en daar kunnen die sukkelaars uit de kunsten nog veel van leren. Is de realiteit niet precies andersom? De afgelopen decennia buitte de bedrijfswereld, met op kop big tech, nogal wat ideeën van kunstenaars uit: agile werken, cocreatie, horizontale organisatie. Maar dan wel zonder de onderliggende duurzaamheidsethiek echt te begrijpen.

Het Innovatiemechanisme leert vooral hoe weinig innovatief al die innovatiegoeroes klinken. De meesten promoten nog een marktmodel van de jaren 80: economische groei boven alles en creativiteit = competitiviteit. Sociologen als Richard Sennett en Paul DiMaggio weten al lang veel beter. Onderlinge concurrentie leidt tot bureaucreativiteit, tot voorzichtige kunst in wel afgemeten pakjes. Tot popsongs met precies drie refreintjes, niet meer, niet minder. Innovatie versmalt tot marktdifferentiatie. Wie vernieuwt vanuit onderlinge concurrentie kijkt immers vooral naar concurrenten, kopieert en produceert meer van hetzelfde. Is dat ons toekomstbeeld voor de kunsten?

Als de Vlaamse overheid hoopte dat de kunsten hiermee zouden leren van commercieel ondernemerschap, dan heeft ze eerder het tegengestelde bereikt. Het Innovatiemechanisme bevestigde de clichés en zette aan tot de kunst van creatief boekhouden, een klein beetje corrumperen dus. En het liet vele uren verloren gaan aan administratieve papiervullerij. Wil de overheid echt innovatie in de kunsten? Investeer dan 45 miljoen om deze reguliere subsidierondevte maken in plaats van 5 miljoen extra aan innovatie te versmijten: het bedrag dat nodig is om de indexatie-achterstand van de laatste 10 jaar te compenseren en de accenten in het beleid van minister Jambon (fair practice, digitalisering, internationale excellentie, meerstemmigheid, participatie) echt te realiseren. Alle inspirerende en innovatieve plannen van de sector liggen daarvoor klaar. Eén druk op de knop volstaat.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234