Donderdag 07/07/2022
Mark Elchardus. Beeld DM
Mark Elchardus.Beeld DM

MeningenMark Elchardus

Mocht Oekraïne zoals wij het kennen, ophouden te bestaan, dan is er nog steeds dat strijdbare Oekraïense volk

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Vincent Stuer.

Mark Elchardus

Mensen die dat land goed kennen zijn helemaal niet verbaasd over de moed en vastberadenheid van de Oekraïners. De rest kijkt met open mond naar die bereidheid te sterven voor zijn land.

Mocht Oekraïne zoals wij het kennen, ophouden te bestaan, dan is er nog steeds dat strijdbare Oekraïense volk. Het laat zien hoe reëel een ‘volk’ kan zijn. Er zijn nogal wat mensen in ons land die het spreken van een ‘volk’ meteen gelijkstellen aan nazisme. Gaan zij nu, Poetin achterna, beweren dat Oekraïne dient ‘gedenazificeerd’, gezuiverd van de ‘misselijk makende mythe’ van volk en gemeenschap?

Ik gebruikte hier even de oorlog om politieke tegenstanders een hak te zetten. Dat is een voorbeeld van een slecht gebruik van oorlog, net zoals hem aangrijpen om opponenten voor te stellen als bond- en geestesgenoten van de agressor, in casu Poetin. Een voorbeeld daarvan zag ik bij Abou Jahjah, die zowat alles wat hij afkeurt, een lange lijst waaronder zelfs de wokies en de dekolonisatoren, tot bondgenoot van Poetin bombardeert (DM 2/3). Venijniger zijn de pogingen om de mensen die de historische verantwoordelijkheid voor wat er nu gebeurt niet exclusief bij Poetin leggen, voor te stellen als verdedigers van de Russische invasie. In de Franse verkiezingsstrijd ziet men daar talloze voorbeelden van; bij ons werd het even uitgeprobeerd tegen het Vlaams Belang en de PVDA.

Om die associatie met de duivel te vergemakkelijken is er een tweede slecht gebruik van oorlog: laat eerst de waarheid sneuvelen, verspreid een selectieve kijk op de geschiedenis, waardoor de ruimte voor begrip voor de tegenstander verdwijnt. Het is haast onvermijdelijk dat de strijdende partijen dat doen, maar onverantwoord dat landen die bemiddelend kunnen optreden daarin meestappen.

Een slecht gebruik van de oorlog is ook het verbaal escaleren om militaire zwakte te verhullen. Het opperen van de mogelijkheid van een versneld EU-lidmaatschap van Oekraïne is zinloze escalatie. Poetin vreest zulk lidmaatschap misschien nog meer dan NAVO-lidmaatschap van Oekraïne. Europees raadsvoorzitter Charles Michel had zelfs niet moeten zeggen dat het verzoek van Oekraïne grondig zal worden bekeken. Hij had moeten zeggen dat de EU alles zal doen om verder bloedvergieten te voorkomen, dat Oekraïne deel uitmaakt van Europa, maar dat het spijtig genoeg en voor afzienbare tijd aan de verkeerde kant van de geschiedenis en de geografie ligt om lid te worden van de Unie.

Er zijn ook een paar betere gebruiken van oorlog, zoals de nachtelijke gesprekken van Macron met Poetin - van Emmanuel tot Vladimir. Ook al worden zij geïnstrumentaliseerd voor de verkiezingscampagne, heeft Macron niets concreets te bieden en zijn de eisen van Poetin onaanvaardbaar, de deur openhouden is belangrijk.

Een ander goed gebruik is het besef dat de wereld is veranderd. Het zou nu voor iedereen duidelijk moeten zijn dat je de wereld niet ordent met recht, zoals de Europese Commissie ons wilde laten geloven, tenzij dat recht wordt geruggensteund door kanonnen, zoals Bismarck het formuleerde.

Ons enige operationele kanon is dat van de sancties. Dat is een manier om in de eigen voet te schieten, alvorens met diezelfde voet de tegenstander een flinke trap te geven. Vraag is steeds wie het best tegen de pijn kan. Sancties veronderstellen uithoudingsvermogen. Rusland heeft geen negatieve handelsbalans, veel goudreserve, de capaciteit om protest te onderdrukken, is energie-onafhankelijk en kan, tot op zekere hoogte althans, rekenen op China. Europa heeft Russische olie en gas nodig. De VS wouden, niet zonder eigenbelang, de Russische oliekraan meteen dicht. Rusland kan alle kranen dichtdraaien. Het zou daar evenzeer onder lijden als wij, uiteindelijk meer, maar de hamvraag is wie eerst door de knieën gaat.

Omdat er zoveel graan uit Rusland en Oekraïne komt, waarschuwde men ons al voor de stijgende prijs van bier. In het licht van het lijden van de Oekraïners en de gevaren die dreigen, lijkt dat een wrange grap. Moeten we ons trouwens niet meer zorgen maken over de stijgende prijs van couscous? In Noord-Afrika leeft men daarvan en kunnen de mensen geen prijsstijging aan. Honger dreef de zogeheten Arabische Lente. Zijn we voorbereid op een Europa met een economie die stilvalt, met mensen die gedreven door honger en geweld vanuit het zuiden komen, terwijl we er nauwelijks in slagen de Oekraïense vluchtelingen op te vangen, machteloos getuige zijn van hoe de levens van Oekraïners op gruwelijke wijze worden vernield en beseffen dat aan onze grenzen een nerveuze, gefrustreerde kernmacht staat?

Hier is een ander soort moed nodig dan op het slagveld, de moed om de tegenstander ondanks alles te begrijpen, om compromissen te zoeken en toegevingen te doen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234