Donderdag 19/05/2022

Opinie

Misschien woedt de koudste oorlog diep binnenin de mens zelf

null Beeld © Douglas Gordon/Jan Mot, Brussels/Mexico City
Beeld © Douglas Gordon/Jan Mot, Brussels/Mexico City

2014 was volgens de statistieken het warmste jaar ooit, maar de gevoelstemperatuur was behoorlijk koud. Met de verzoening tussen Cuba en Amerika zou het laatste symbool van de Koude Oorlog begraven zijn. Hoezo begraven? De Koude Oorlog is overal springlevend, tussen continenten, landen en religies, tussen de mensen. Misschien woedt de koudste oorlog diep binnenin de mens zelf. Hoogste tijd om te ontdooien.

OSCAR VAN DEN BOOGAARD

Heb je naaste lief als jezelf. De moeilijkheidsgraad van dit Bijbels gebod bevindt zich niet zoals ik altijd dacht in het eerste deel, maar vooral in het tweede deel van de zin. Je moet jezelf eerst aanvaarden, vergeven en liefhebben voordat je naasten aan de beurt kunnen zijn. Maar hoe doe je dat?

Moeder Teresa dacht af en toe: 'Calcutta kan stikken!' Ze draaide zich om in bed en deed de hele dag niets. Ze gaf haar fantasieën de vrije loop terwijl haar handen over haar lichaam gleden. Je moet je eigen slingers ophangen, dacht ze dan. Helemaal opgeladen keerde ze na zo'n marathon van eigenliefde weer terug in de sloppenwijken van de wereld.

Je kunt niet echt goed zijn voor anderen als je dat niet voor jezelf bent. De liefde afkomstig van mensen die niet om zichzelf geven, is nooit vervullend en in geen geval onbaatzuchtig. Dankbaarheid is de prijs die je voor de liefde moet betalen. Denk aan een moeder die je duizend keer moet bedanken om haar cadeautjes. Je hebt daardoor niet het gevoel dat ze voor jou bedoeld zijn, maar voor haar. Ze worden je niet gegegeven, maar afgenomen. Duizend keer dank je wel moeten zeggen, is pure verkrachting. Ten slotte voel je helemaal niets meer. Geen dankbaarheid en geen liefde.

Echte liefde is onbaatzuchtig. Ze vraagt geen liefde terug. En echte liefde is nooit exclusief. De man of vrouw die beweert alleen van jou te houden en van niemand anders, moet je wantrouwen. Het klinkt romantisch, met zijn tweeën op een onbewoond eiland, maar dat wat voor liefde doorgaat, is niets meer dan een economische transactie. Jij geeft het aan mij en ik geef het aan jou. Gelijk oversteken. Als een van de twee niet hetzelfde geeft, is het boel. Een echtscheiding is vaak niets meer dan het onvermogen om over een narcistische krenking heen te komen.

Onze westerse maatschappij leert ons allemaal dat we moeten presteren, uitblinken en succesvol zijn. We voelen ons schuldig als we dat niet doen. Wat een illusie! De maatschappij is helemaal niet met ons bezig. De maatschappij bestaat misschien helemaal niet. Het enige wat er bestaat zijn een heleboel individuen die niet goed weten hoe ze moeten leven.

Om hun kinderen, die ze hun beste vrienden noemen, te behoeden voor dit ongeluk, leren de meeste bewuste ouders hen dat ze in de eerste plaats gelukkig moeten zijn. Het klinkt als een vrijzinnige daad van liefde, maar het is een vergiftigd geschenk. Want wat als de kinderen niet gelukkig zijn? Dan moeten ze zich daarover schuldig voelen. Want ze worden verantwoordelijk gemaakt voor hun eigen falen. Mijn generatie kon de dwingende ouders nog de schuld geven voor haar ongeluk, maar de jongeren van nu moeten die schuld bij zichzelf leggen.

Op mijn linker schouderblad staat een tatoeage van de Schotse kunstenaar Douglas Gordon. Guilty in spiegelbeeld. Toen ik het kunstwerk in 1997 verwierf, wist ik dat schuld een thema voor me was, en ook dat ik die schuld van mezelf wilde afwentelen. Ik weet niet waar die schuld vandaan kwam. Ik had niet veel verkeerds gedaan. Was het de schuld uit de katholieke kerk, die op de valreep nog een slachtoffer had gemaakt? Nee, dat kan het niet zijn. Wat ik van die kerk heb geleerd, is namelijk dat je slecht mag zijn, hypocriet, paradoxaal, je wordt altijd vergeven.

De schuld kwam van de alcoholistische moeder die het kind niet ziet. De overlevingsstrategie was me in haar te verplaatsen. Ik begreep haar ongeluk en voelde me schuldig dat ik haar niet gelukkig kon maken.

Ik verplaatste me niet alleen in haar, maar in iedereen. Ik probeerde zoveel mogelijk aan andermans verlangens en verwachtingen te voldoen. Op een advocatenkantoor hoopte ik iemand te worden door andere mensen te helpen. Maar onder mijn dossiers groeide mijn eerste roman. Door te schrijven ben ik iemand geworden. Mijn non-identiteit werd als schrijver opeens een identiteit. Door me met een pen in de hand in anderen te verplaatsen en op een dag ook in mezelf kon ik ten slotte een identiteit opbouwen.

Vrijheid betekent voor mij: zelf betekenis geven. Een kerk is daarom net zo interessant als het openbaar vervoer, een theater of een museum voor hedendaagse kunst.

Een spirituele vrouw die eruit zag als een toverkol zei me dat ik het kind in mezelf had weggestuurd. Om geen pijn te voelen. Heel veel mensen zouden het kind in zichzelf hebben weggestuurd! Ik moest het terughalen. Hier op het tapijtje terwijl ze me met twee handen tegen de grond drukte! Huilen, schreeuwen! Ik moest het kind troosten. Me ermee verzoenen.

De heilige Antonius! Als er toch een heilige uit de katholieke kerk mag voortbestaan is hij het wel. De volwassen man die het kind troost, maar ook het kind dat de volwassene troost. Pas als ze zich met elkaar verzoend hebben, is de wereld aan de beurt.

Je onverdraagzaamheid naar anderen heeft met de onverdraagzaamheid tegenover jezelf te maken. Iedere homohater worstelt met zijn eigen seksualiteit. Hoe harder iemand roept, hoe harder hij zichzelf overschreeuwt. Soms is verontwaardiging niets anders dan verongelijktheid. Die verongelijktheid heeft soms meer te maken met een misstand bij jezelf dan met een misstand in de wereld.

Je moet jezelf verzoenen met je eigen twijfels, paradoxen en het niet weten, Als je zelf niet zeker bent over je eigen standpunten, hoe kun je dan stellig zijn tegenover anderen? "Make a remark, Alice", said the Red Queen, "it's ridiculous to leave all the conversation to the pudding!" uit Lewis Carroll' Through the Looking-Glass. Er zou in de wereld veel meer samen getwijfeld moeten worden, gevraagd, overlegd, geluisterd. Pas dan is de Koude Oorlog echt afgelopen.

Lees vrijdag deel 2: 'Verzoening met de wereld'

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234