Dinsdag 22/10/2019

Opinie

Misschien trekt de bevolking van Hongkong aan het langste eind

Honderdduizenden, volgens sommige waarnemers zelfs twee miljoen, betogers palmden zondag opnieuw de straten van Hongkong in. Beeld Photo News

Yuen-Ying Chan is  professor aan de universiteit van Hongkong

“Ik vind dat we deze wet niet kunnen intrekken, want dan zal de samenleving zeggen dat hij ongefundeerd was”, zei Carrie Lam, de CEO van Hongkong, zaterdag op een persconferentie.

De verklaring van zaterdag kan in veel opzichten beschouwd worden als een kleine overwinning van de tegenstanders van Lam. Een ontwerpwet die het mogelijk zou maken burgers en buitenlandse inwoners en zelfs bezoekers over te brengen naar het vasteland van China is opgeschort, voor onbepaalde tijd. Maar Lam talmde. Als het haar hoop was dat een uitstel het protest zou bekoelen, dan vergiste ze zich.

De demonstranten stelden dat ze alleen vrede nemen met een afschaffing van de wet. Zondag kwamen opnieuw honderdduizenden – volgens sommige schattingen zelfs 2 miljoen – mensen op straat. De autoriteiten waren zo verbijsterd dat Lam zich onverwacht excuseerde voor de manier waarop ze de zaak had aangepakt. Voor Hongkong voelt deze strijd meer dan vorige protesten aan als een ‘tot hier en niet verder’.

Wet uitgesteld

Sinds het parapluprotest van 2014 is er veel gebeurd. Geen enkele van de democratiseringsdoelen was bereikt, de beweging viel uiteen en veel leiders belandden in de gevangenis. Veel mensen vreesden dat de speciale status van Hongkong binnen China gevaar liep. Die angst bleek gegrond: in 2015 werden vijf boekhandelaars die politieke boeken verkochten ontvoerd naar het vasteland. In 2017 verdween de miljardair Xiao Jianhua spoorloos uit zijn hotelkamer. Peking-gezinde krachten hebben het bestuur overgenomen en vertegenwoordigers van het centrale bestuur in Peking bemoeien zich alsmaar meer met lokale kwesties.

Vijf jaar lang leek het alsof verandering veraf was. Toen kwam 9 juni en trokken een miljoen Hongkongers de straat op. Lam, die lukraak werd aangesteld door Peking, zwoer dat de wet er zou komen, en op 12 juni, de dag dat over de wet gestemd zou worden, was er opnieuw een betoging. Het debat over de wet werd voor de rest van de week opgeschort.

Deze zaterdag leek Lam terug te krabbelen: de wet wordt voor onbepaalde tijd uitgesteld. Maar de demonstranten weten dat ze moeten horen dat hij volledig wordt ingetrokken, te allen prijze.

De CEO van Hongkong, Carrie Lam, samen met Chinees president Xi Jinping, in 2017. Beeld REUTERS

De voorbije vijf jaar waren zwaar, maar hebben, samen met deze wet, geleid tot een meer vastberaden beweging. In 2014, bij de sit-ins van de paraplubeweging, was er steun bij bepaalde groepen, maar niet overal. De actievoerders wilden meer vrijheden in Hongkong, maar veel mensen vonden de situatie best oké en zagen het nut van acties niet in.

Deze keer gingen de actievoerders snel te werk. Ze communiceerden via versleutelde boodschappen en droegen maskers. Het verzet tegen de wet blijft ook niet beperkt tot een losse coalitie van studenten en activisten voor meer democratie. Alle sectoren van de samenleving zijn betrokken: gematigde professoren, voormalige ambtenaren, schrijvers, religieuze en bedrijfsleiders… De steun onder de bevolking is groot.

Ongezien politiegeweld

Maar de regering leert ook. Deze keer staat ze niet toe dat openbare ruimte bezet wordt, en de politie gebruikt sneller geweld. Woensdag vuurde de politie 150 keer traangas af, bijna dubbel zoveel als tijdens de 79 dagen van ‘Occupy Central’ (2014). De politie sloeg ongewapende betogers met de wapenstok en vuurde zonder waarschuwing rubberkogels af. Ze mikten op lichaamsdelen. Het politiegeweld is ongezien in Hongkong, en het gebeurt open en bloot: de autoriteiten vinden er geen graten in dat het gefilmd wordt en over de hele wereld wordt uitgezonden.

Tot zaterdag leek Lam onwrikbaar. Ze was vastberaden de wet door het door Peking gecontroleerde parlement te krijgen voor het reces in juli. Nooit in de geschiedenis van de stad was een wet met die impact zo snel doorgedrukt. Zaterdag zei Lam dat het haar speet dat ze het publiek niet had kunnen overtuigen van de noodzaak van de wet en dat ze zou luisteren naar andere opinies. Zondag beloofde ze dat ze kritiek op haar besluitvorming “oprecht en nederig” zal aanhoren en zich ten dienste van het algemeen belang stelt.

Hongkong is dus – nog – niet dood. Maar het is nog altijd in gevaar. De regeling van ‘één land, twee systemen’ en de Basic Law, de minigrondwet van Hongkong, staan op losse schroeven. Ze zijn per definitie een work in progress en vergen creativiteit en vertrouwen, zowel vanwege Hongkong als vanwege Peking.

De inwoners van Hongkong leven constant met die onzekerheid. Ze vechten voor hun vrijheden maar gaan een directe confrontatie met Peking uit de weg. Toch zijn ze bereid op te komen voor hun rechten, zeker de jongeren.

Misschien trekken deze keer de mensen van Hongkong aan het langste eind.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234