Zaterdag 24/10/2020

OpinieJosé van Dijck

Misschien moet er een coronaheffing komen op hardware en software

De toename van het onlinethuisonderwijs, vindt Van Dijck, vergroot de ongelijkheid tussen kinderen. 'Deze tijd vraagt om investeren in het fysieke onderwijs.'Beeld Photo News

José van Dijck is universiteitshoogleraar digitale samenleving en mediacultuur aan de Universiteit Utrecht. Deze bijdrage verscheen eerst in Financieel Dagblad.

De pandemie dreigt de kansenongelijkheid tussen kinderen te vergroten nu veel scholen dichtgaan. Silicon Valley prijst intussen onderwijstechnologie aan als de nieuwe gelijkmaker. De techreuzen worden daarbij geholpen door de ‘unschooling’-beweging in de Verenigde Staten.

Een item uit het Nederlandse NOS Journaal raakte me onlangs diep: de regering van Kenia heeft als remedie tegen de coronapandemie besloten alle scholen voor de rest van het jaar gesloten te houden.

Dit betekent geen les en geen lunch meer voor de vijftienjarige Mary, die prompt zwanger raakt omdat een man haar eten aanbood in ruil voor seks. En de zeventienjarige Glen rijdt nu als bezorger de hele dag op een brommertje door Nairobi. De Keniaanse regering zegt dat kinderen thuis verder kunnen leren met behulp van lessen via radio, televisie en internet.

Een simpele optelsom: geen onderwijs + geen leraar + geen maaltijd = meer armoede. Unicef waarschuwt dat armoede onder kinderen dit jaar met 15 procent toeneemt. Meer dan een miljard kinderen in 186 landen kunnen dit jaar als gevolg van de pandemie langere tijd niet naar school.

Ook in de westerse landen was de omslag naar onlineonderwijs massaal. En ook hier zien we dat dit de kloof tussen rijk en arm alleen maar vergroot. In de VS heeft slechts 25 procent van de kinderen uit de lagere sociaal-economische klasse toegang tot computers en internet.

De toename van het onlinethuisonderwijs betekent een onverwachte bonus voor Silicon Valley en in het bijzonder de markt voor onderwijstechnologie, ‘ed tech’. Vorig jaar bedroeg die bijna 20 miljard dollar. Naar verwachting zal dit de komende jaren verder stijgen, naar 350 miljard dollar wereldwijd.

Meer winst voor technologiebedrijven

Vrijdag zond CNN’s Amanpour een interview uit met Jaime Casap, geduid als Googles former education evangelist. Hij ziet in de coronapandemie een geweldige kans om het bestaande onderwijs te ‘innoveren’ door ieder kind te voorzien van een Chromebook en wifitoegang.

Het lijkt een poging het in 2014 geflopte project one laptop per child voor ontwikkelingslanden nieuw leven in te blazen. Maar dit keer zit er volgens Casap een pedagogische theorie achter zijn missie: weg met het achterhaalde schoolsysteem waarin kinderen vakken volgen en in klaslokalen zitten.

Immers, wie wil er nog geschiedenis, scheikunde of aardrijkskunde leren als je alles zelf kunt vinden op het web? Gewoon internet op, en daar kennis en vaardigheden opdoen door het zelf uit te zoeken, is zijn credo.

De aftreksom lijkt helder: online-informatie – scholen – leraar = innovatieve educatie. Op de vraag hoe het moet met de toenemende ongelijkheid tussen kinderen, antwoordde Casap dat overheden meer subsidies moeten geven aan scholen in arme wijken, zodat ze die vervolgens kunnen inzetten voor de aanschaf van laptops en software. Simpel toch?

Meer laptops + meer ed tech + meer overheidssubsidie = meer winst voor technologiebedrijven.

Nu is het al langer bekend dat de kerk van Silicon Valley en zijn evangelisten hun geloof in disruptieve bevrijding uitdragen als een manier om bestaande instituties te omzeilen. Scholen zijn een gemakkelijk doelwit, zeker in de VS waar publiek onderwijs al decennia onderbekostigd en overbelast is.

Unschooling 

Maar de techpriesters hebben nu ook steun gekregen vanuit een andere hoek: de unschoolingbeweging. Dit zijn vooral ouders die hun kinderen niet naar school willen sturen, omdat ze daar maar overbodige en verkeerde dingen leren.

Liever zien deze ouders dat hun kroost zelf gemotiveerd aan de slag gaat. Bijvoorbeeld dat je kind scheikunde leert door taart te bakken, of wiskunde onder de knie krijgt door spelletjes te doen. Deze beweging, die in de jaren zestig vooral werd gedreven door antiautoritaire hippies en antikapitalisten, lijkt nu te zijn overgenomen door de technolibertijnen uit Silicon Valley.

Volgens de New York Times heeft de zogenoemde unschoolingreligie veel meer aanhangers gekregen nu kinderen tijdens de pandemie gedwongen thuis moeten leren. Ze doen alles met behulp van wifi en computer – als ze die tenminste hebben.

Overwerkende leraren doen hun uiterste best leerlingen bij de les te houden via Zoom, Google Hangout of MS Teams. Maar voor veel kinderen schiet die virtuele aandacht te kort. De ouders die het zich kunnen veroorloven, verdiepen zich in de vele softwarepakketten die de edtechmarkt te bieden heeft. Wie het kan betalen, huurt tutors in voor thuislerende kinderen.

Ouders die moeten werken, werk zoeken of zich überhaupt geen laptop of wifi kunnen permitteren, zijn gedwongen de unschooling van hun kinderen te aanvaarden. Deze nieuwe realiteit heeft extra achterstanden tot gevolg.

Onderwijstechnologie zou, met al zijn mogelijkheden, juist kunnen bijdragen aan kansengelijkheid. Hoe kan dat worden gerealiseerd?

Misschien moeten overheden een coronaheffing invoeren op hardware en software, die ze vervolgens investeren in de basisinfrastructuur: leraren, klaslokalen en schoolgebouwen. Deze tijd vraagt om investeren in het fysieke onderwijs, en niet alleen ten behoeve van westerse landen, maar juist ook daarbuiten.

Met het beeld van de Keniaanse scholen, de zwangere Mary en de brommende Glen op mijn netvlies gebrand, lijkt de oplossing van deze som logisch: goede leraren + veilige scholen + schoolmaaltijd = hoop op een toekomst. Het is echt geen hogere wiskunde.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234