Donderdag 20/06/2019

Brief van de dag

Misschien dekt 'machostrade' beter de lading dan 'fietsostrade'

Archiefbeeld. Beeld BELGA

Eva Van Eenoo is voorzitster van de Fietsersbond, afdeling Gent.

Met de aanleg van fietssnelwegen wil de overheid ons massaal op de fiets krijgen. Maar, de strategie blijkt niet de werken. Fietssnelwegen bedienen een zeer beperkte groep fietsers – de mannelijke langeafstandspendelaar. Waar blijven de initiatieven om de Vlaming ook voor korte afstanden op de fiets te zetten?

Ontnuchterende cijfers. Het Onderzoek Verplaatsingsgedrag toonde weer een dalend fietsgebruik (van 12,78% naar 12,41%). Deze negatieve trend is al een poosje bezig. In 2000 bedroeg het percentage fietsgebruik nog 14,6%. Ondanks dat fietsen meer dan ooit in de aandacht komt en er steeds meer mensen overtuigd zijn van de voordelen, stagneert het fietsgebruik.

Eva Van Eenoo Beeld rv

De jaarlijkse investering van 100 miljoen euro in de aanleg van fietsinfrastructuur, zet blijkbaar geen zoden aan de dijk. Dit ligt niet alleen aan dat beperkte budget. Het heeft ook te maken met waarin de overheid investeert. Neem nu fietssnelwegen. Vijf jaar geleden had er amper iemand van gehoord, vandaag zijn ze de hoop om ons woon-werkverkeer te verduurzamen. Uit de auto, de fiets op.

Voorlopig maken ze die ambitie nog niet waar, en het is twijfelachtig of ze dat ooit zullen kunnen. Fietssnelwegen zijn bedoeld om afstanden van 10 tot 15 km met de fiets te overbruggen. Maar uit het genoemde Onderzoek Verplaatsingsgedrag blijkt meer dan de helft van onze verplaatsingen korter dan 5 km; en ruim 70% minder dan 10 km. De afstand waar fietssnelwegen op mikken, maakt amper 10 procent van al onze verplaatsingen uit.

Bovendien gebruiken er opvallend meer mannen dan vrouwen de fietssnelweg. Op de fietsostrade tussen Antwerpen en Mechelen rijden gemiddeld 62% mannen tegenover 38% vrouwen, blijkt uit een studie van Yves Goossens (Verkeerskunde Hasselt). Het contrast op de fietssnelwegen Leuven-Brussel respectievelijk Halle-Brussel is nog groter (75/25 en 82/18), zo stelde de provincie Vlaams-Brabant vast.

Nochtans fietsen vrouwen niet minder dan mannen. Met die fietssnelwegen moet dus iets bijzonders aan de hand zijn. Mannen leggen gemiddeld niet alleen grotere afstanden af, maar de ligging blijkt ook bepalend. Fietssnelwegen liggen vaak langs jaagpaden, spoorwegen of langs de achterkant van woonwijken - desolate routes met weinig sociale controle. Vrouwen blijven daar sneller weg.

Nog wat cijfers. Bijna de helft van de Vlamingen neemt voor afstanden tot en met 3 km de auto. Verbaast het dan niet dat zo hard wordt gefocust op afstanden boven de 10 kilometer? Vergeet de overheid hier het laaghangend fruit te plukken? 

Heeft die sterke focus op fietssnelwegen wel zin? Willen we ons verplaatsingsgedrag verduurzamen en minder afhankelijk worden van de auto, of onszelf binnen enkele jaren op de borst kloppen met de aanleg van 100 km fietssnelweg die slechts door een beperkte – voornamelijk mannelijke – groep zal worden gebruikt? Misschien dekt ‘machostrade’ beter de lading dan ‘fietsostrade’? Maar het is weinig zinvol om het kind met het badwater weg te gooien. Laten we daarom het concept fietssnelwegen breder invullen, door te erkennen dat ze ook, en zelfs vooral, voor korte afstanden een rol kunnen spelen.

Wat is daarvoor nodig? Eerst en vooral, de focus op langeafstandsfietsers loslaten. Dit is een nichegroep, en dat zal wellicht zo blijven. Het is zinvoller om nabijheid na te streven, om mensen aan te moedigen om dichter bij het werk te wonen dan ze voor lange afstanden op de fiets proberen te krijgen. Locaties van fietssnelwegen moeten bovendien niet enkel worden geselecteerd op basis van het criterium ‘potentiële snelheid’. De uitdaging is om fietssnelwegen zo te integreren dat ze liggen langs plekken met woningen, winkels, bedrijven, scholen, horeca etc. Daar is er sociale controle, daar valt er iets te beleven, daar kan de fiets zijn rol als flexibel en vlot vervoersmiddel het beste spelen én is het potentieel om ons verplaatsingsgedrag te verduurzamen het grootste.

De stad of gemeente die als eerste een fietssnelweg aanlegt als hoofdas van een woonwijk of kantoorlocatie, zal een zeer krachtig signaal geven: het tijdperk van nabijheid is weer aangebroken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden