Zondag 17/11/2019

Opinie

Milieu- en maatschappijvriendelijke landbouw belonen, daar komt het op aan

Beeld PhotoNews

Joachim Mergeay is wetenschapper, bioloog, landbouwer en boomverzorger.

Staan landbouwers en klimaatactivisten echt met getrokken messen tegenover elkaar? Ex-minister Joke Schauvliege (CD&V) wou haar toehoorders van vorig weekend blijkbaar wel doen geloven dat het klimaatprotest een complot van de groen is.

Dat het anders kan, zie ik in mijn buurt in Kortenaken. Naast het natuurgebied Heibos heeft een “nieuwe boerin” in 2015 een biologische CSA-zelfoogstbedrijf opgericht, zonder een cent subsidies. Ze draait overuren maar straalt. Haar buren iets verderop zijn veehouders met het Belgisch-witblauw dubbeldoel: melk en vlees, geen dikbillen. Hun koeien kunnen een groot deel van de tijd in het natuurgebied grazen, en het familiebedrijf verkoopt hun melk en vlees via een korte keten in hoeveverkoop. Natuur, duurzaamheid en landbouw gaan in dat dorpje aan de Velpe hand in hand.

Iets verder, een buurderij, een coöperatie tussen een kaasmakerij en een bio-geitenhouder, familiebedrijven met zuivel- en groentenautomaten op het platteland, en klanten met abonnementen in de stad. Niet omdat het moet voor het klimaat, maar omdat het rendabel is. De buurderij heeft niet één grote klant, maar tientallen tot honderden kleine. Telkens zijn het boer(inn)en die zoeken naar die ecologische en maatschappelijke meerwaarde, naar een eigen marktpositie die ook hun fierheid beloont. Maar ook zij hebben het vaak moeilijk.

Joachim Mergeay. Beeld rv

Die braadkip aan 3 euro had je al eens betaald

Het ligt niet enkel aan de burger om een eerlijke prijs te willen betalen, maar ook aan de verschillende overheden (lokaal tot Europees) om via hun eigen hefbomen, belastingen en subsidies, de markt te sturen richting duurzaamheid.

De huidige landbouw heeft na de Tweede Wereldoorlog een gesubsidieerde landbouwrevolutie meegemaakt van mechanisatie, schaalvergroting, intensivering en specialisatie. Zo werd het mogelijk om landbouwefficiëntie te verhogen en economisch herstel na de oorlog te versnellen.

Zeventig jaar later is die strategie echter amper veranderd, terwijl de uitdagingen voor landbouw en maatschappij dat wel zijn. Intussen dient 70 procent van ons landbouwareaal om vee te voeden, eerder dan mensen. België exporteert jaarlijks bijna 900 miljoen kilogram varkens- en rundsvlees, zo schrijft VLAM (Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing, red.) trots. De milieu- en gezondheidsproblemen exporteren we niet. Ook nu nog worden nieuwe megastallen vergund, ook wanneer zo’n agro-industrieel project niet lokaal verankerd noch grondgebonden is, of voor duidelijke maatschappelijke baten zorgt.

Het klassieke antwoord is dat er maar draagvlak is om zulke megastallen te weren als iedereen bereid is om meer te betalen. Maar wacht eens, we betalen al heel wat extra voor ons eten via landbouwsubsidies. In 2017 keerde de Belgische overheid 682 miljoen euro uit. Dik één derde van de Europese begroting van 158 miljard euro ging in 2017 naar landbouw, gemiddeld en afgerond zo’n 100 euro per EU-burger. Die braadkip aan 3 euro had je feitelijk al eens betaald. Kunnen we die subsidies niet beter aanwenden om een soort landbouw te steunen dat zowel op ecologisch als op sociaal vlak duurzaam is?

Lieven schamel loon

Het gros van de landbouwbedrijven is groot geworden binnen de oranje politieke mantra van schaalvergroting en specialisatie, en dan stuit zo’n verandering op weerstand. Hun omzet is misschien hoog, maar hun winsten zijn vaak laag. Dan heeft iemand anders er wél goed aan verdiend. Vraag maar aan Bayer, Danone, Nestlé, ... We kennen het verhaal intussen. Raak je toch aan dat kromme systeem, dan zie je via colonnes tractoren de kracht van de angst voor verandering. Oud-minister Dua kan erover meespreken. Liever de zekerheid van een schamel loon dan de onzekerheid op beterschap.

De hamvraag die ieder zich zou moeten stellen is wat voor landbouw we willen. Ik ga voor een landbouw die levert wat de maatschappij echt nodig heeft (voedsel, geen veevoer en milieuproblemen), en die transparant is. Transparant betekent dat de vaak verborgen kosten voor milieu en maatschappij verrekend worden in de prijs. Met die meerprijs moet een beleid gevoerd worden dat die kosten compenseert. Duurzame productie betekent minder maatschappelijke lasten, en dus een goedkoper product. Milieu- en maatschappijvriendelijke landbouw belonen, daar komt het dus op aan. Hoe moeilijk kan het zijn, om de belangrijkste ecologische en maatschappelijke baten én kosten van diverse landbouwpraktijken in kaart te brengen, en via een gericht belasting- en subsidiebeleid te sturen naar duurzaamheid?

Zo’n ommekeer gaat niet van vandaag op morgen, maar meer dan lippendienst aan duurzaamheid heeft ons landbouwbeleid nog nooit bewezen. Stuur landbouw verder en sterker in een overgang naar meetbare duurzaamheid, en stimuleer nieuwe starters om de sprong te wagen. 

Wie zich engageert voor zo’n landbouwbeleid krijgt mijn stem in mei.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234