Zondag 07/06/2020

Opinie

Midden in coronacrisis laat België vluchtelingenkinderen aan hun lot over

Het Klein Kasteeltje in Brussel op 8 mei. ‘Waarom kan een wachtrij bij de bakker wel, maar aan dit aanmeldcentrum niet?’Beeld BELGA

Febe Bosmans, Evelyn De Maesschalck, Fien Nijsen, Justine Perichon, Marth Schildermans en Julie Winters zijn studenten Sociaal Werk aan de hogeschool UCLL. Zij deden een jaar lang onderzoek naar de situatie van niet begeleide minderjarige vluchtelingen.

Corona is niet alleen een virus dat de hele wereld lijkt te teisteren, maar het is ook teddyberen aan het raam voor de allerkleinsten, tekeningen en kaartjes sturen naar woon-zorgcentra en om klokslag 20 uur applaudisseren voor het zorgpersoneel. Stuk voor stuk prachtige solidariteitsacties waar de bevolking zich in deze donkere tijd aan kan optrekken. 

En toch knaagt er iets… In deze periode, waarin burgers massaal het hoofd boven water proberen te houden, duwen machthebbers sommigen er net dieper in. De niet-begeleide minderjarige vluchtelingen (NBMV) bijvoorbeeld. Waarom wijzen we hen, een van de meest kwetsbare groepen in onze maatschappij, letterlijk de deur?

De ene wachtrij is de andere niet

Zayd, een 17-jarige jongen uit Syrië, vluchtte omwille van oorlog 5 maanden geleden vanuit zijn geboorteland naar België. Om de grens over te steken, kwam hij in contact met mensensmokkelaars die hen op een rubberbootje zetten om de Middellandse zee over te steken. Onderweg verdronken zijn ouders voor zijn ogen. Wonder boven wonder overleefde Zayd de gevaarlijke tocht wel. Enkele weken geleden, op vrijdag 24 april, kwam hij aan in België. Op dat moment was België al 39 dagen in ‘lockdown’, met grote gevolgen voor Zayd.

Toen ons land op 17 maart in ‘lockdown’ ging, besloot het Klein Kasteeltje, een aanmeldcentrum voor vluchtelingen in Brussel, de deuren te sluiten. Dit gebeurde omdat de coronamaatregelen niet gerespecteerd konden worden bij een wachtrij. Bij aankomst aan het Klein Kasteeltje stond Zayd voor een gesloten deur. Bijgevolg werd hij niet geholpen, sterker nog hij werd weggestuurd. Nochtans is dit aanmeldcentrum een essentiële plaats voor vluchtelingenkinderen, een plaats waar ze beginnen aan een nieuw hoofdstuk in hun leven. Waarom kan een wachtrij bij de bakker wel, maar aan dit aanmeldcentrum niet? Burgers kunnen wel gaan aanschuiven voor een lekker vers broodje, maar voor kinderen, ja u leest het goed, voor kinderen op zoek naar opvang lukt dit niet. Gunnen we Zayd dan geen veilig ‘kot’?

Bij deze sluiting besloot het agentschap Fedasil om jongens van 16 en 17 jaar oud zonder asielaanvraag niet meer op te vangen. Door deze registratiestop, die bovendien in strijd is met de opvangwet, stapelen de onzekerheden en risico’s zich op. Als tegenprestatie stelt de Dienst Vreemdelingenzaken een online aanmeldingsformulier ter beschikking. Dit lijkt op het eerste zicht een goede en eenvoudige oplossing, maar niets is minder waar. Wij vinden deze maatregel allesbehalve doordacht. De overheid veronderstelt hiermee dat iedere NBMV beschikt over een smartphone of laptop en daarbovenop toegang heeft tot het internet, terwijl deze crisis net extra duidelijk maakt dat dit zelfs voor veel Belgische gezinnen een probleem vormt. Denk maar aan de oproep van Vlaams minister van Onderwijs, Ben Weyts (NV-A), om 10.000 laptops te verzamelen om kansarme kinderen te helpen online les te kunnen volgen.

Naast deze veronderstelling gaat de Dienst Vreemdelingenzaken ervan uit dat alle NBMV, die zich willen aanmelden, Belgische landstalen beheersen, aangezien het invulformulier enkel is opgesteld in het Frans of Nederlands. Hierdoor lopen bepaalde jongeren relevante informatie mis. NBMV kunnen hierdoor niet aan hun rechten komen, enkel en alleen omdat ze niet weten waar ze recht op hebben of hoe ze aan deze rechten kunnen komen. Kan hulpverlening nóg ontoegankelijker zijn?

In België is er geen automatische toekenning van het recht. NBMV moeten met andere woorden zelf het initiatief nemen om hun rechten te kunnen vervullen. Concreet betekent dit dat Zayd ondanks zijn traumatische tocht ook nog eens zelf op zoek moet gaan naar de rechten die hem bescherming en veiligheid zullen garanderen. Hebben deze kinderen niet al genoeg meegemaakt? Willen we hen echt nogmaals aan hun lot overlaten? In een tijd waar een levensgevaarlijk virus heel de wereld in zijn ‘kot’ opsluit, wordt er van deze kinderen verwacht dat ze zichzelf kunnen verder helpen. Waarom wordt hun basisrecht op een dak boven het hoofd hebben hen ontnomen? Is het niet de taak van België om deze kinderen op te vangen, te helpen en hen te beschermen? Het lijkt een vicieuze cirkel waarin NBMV zich bevinden. Dit maakt het voor deze jongeren heel moeilijk om iets aan hun situatie te veranderen, want hoe geraken ze op deze manier uit deze vicieuze cirkel van onderbescherming?

Schijnbescherming

Tijdens deze crisis zijn de maatregelen en nodige aanpassingen in organisaties noodzakelijk, maar dit mag niet leiden tot uitsluiting van bepaalde groepen. De overheid spreekt dan wel over bescherming van deze vluchtelingen, maar wij noemen het zonder enige twijfel ‘schijnbescherming’. Het is duidelijk dat hier dringend verandering in dient te komen. Daarom zien wij als sociaal werkers een proactief beleid als de ultieme ‘oplossing’. Proactief handelen houdt in dat de overheid en de organisaties de verantwoordelijkheid op zich nemen om de vluchteling te informeren van zijn rechten en plichten. De NBMV moet met andere woorden niet zelf alles uitpluizen. Natuurlijk zou dit proactief beleid niet heel de problematiek oplossen, maar het is een eerste stap om de NBMV uit de vicieuze cirkel van onderbescherming te halen en zorgt ervoor dat veel minder NBMV uit de boot vallen.

België spreekt dus in theorie over de bescherming van de NBMV, maar schendt in de praktijk op verschillende vlakken de wet omtrent deze bescherming. Het wordt hoog tijd dat de ogen van de burgers geopend worden, want Zayd is niet alleen. Alle NBMV krijgen te maken met dergelijke schending van rechten, maar deze verhalen worden steeds verzwegen in de media. Deze vluchtelingen zijn net zoals wij mensen en hebben bijgevolg evenveel recht op mensenrechten.

Kunnen we daarom voortaan naast het klappen als steunbetuiging voor het zorgpersoneel ook onze steun betuigen aan kinderen zoals Zayd? Steun vanuit de samenleving door bewuster te zijn van de problematiek en hiervoor in actie te komen, maar ook steun vanuit de overheid is noodzakelijk. Dit kunnen ze verwezenlijken door het aanmeldcentrum terug te openen, weliswaar met naleving van de nodige coronamaatregelen en door het beleid proactiever te maken. Kan België eindelijk de eigen gemaakte wetten zoals de opvangwet naleven, en het kinderrechtenverdrag en basis mensenrechten respecteren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234