Woensdag 26/06/2019

Opinie

Met migratie en diversiteit is het zoals met klimaatopwarming. Je kunt proberen ze te beperken, maar je moet er ook mee leren leven

Mark Elchardus. Beeld Bob Van Mol

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en opiniemaker bij De Morgen. Zijn column verschijnt elke zaterdag.

Meer dan de helft van de Antwerpse bevolking (50,1 procent) is van vreemde origine, bestaat uit mensen die de Belgische nationaliteit niet hebben of van wie een of beide ouders die niet had. Het bericht veroorzaakte enige deining. Gek, want uit de Vlaamse Migratie- en Integratiemonitor wisten we dat in 2016 al 30 procent van de inwoners van het Vlaams Gewest, 71 procent van die van Brussel en 48 procent van die van Antwerpen van vreemde origine was.

Die cijfers meten wat je ‘diversiteit in het algemeen’ kunt noemen. Een Nederlander die in Hasselt neerstrijkt, is daar volgens die statistiek even vreemd als een Afghaan. Mensen van Marokkaanse oorsprong van de derde of vierde generatie die de Belgische nationaliteit hebben, gelden daarentegen als autochtoon. De commentaren hielden niet altijd voldoende rekening met de precieze aard van die statistiek. Opvallender nog was hun louter speculatieve karakter. Iedereen sprak als vanuit totale onwetendheid: een door kennis onbevlekte ontvangenis van opinies.

De Nederlandse Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) bracht vorig jaar een rapport uit over de gevolgen van die diversiteit in het algemeen. Hoe groter de diversiteit in een buurt, zo blijkt, hoe minder de mensen zich er thuis voelen, hoe hoger de onveiligheidsgevoelens en hoe sterker het gevoel dat het sociale weefsel ontrafelt. Die verbanden blijven bestaan na controle voor de overigens heel geringe invloed van sociaal-economische kenmerken.

Verliesgevoelens

Die vaststellingen verrassen. De waargenomen verliesgevoelens nemen niet enkel toe in buurten waar zich personen uit andere culturen (met een door sommigen niet compatibel geachte levenswijze) vestigen, maar ook in buurten waar mensen uit de buurlanden en welstellende expats hun intrek nemen. Dat is des te opmerkelijker omdat in Nederland, net als in België, over de tijd een groeiende aanvaarding van diversiteit wordt opgetekend. 

In 2004 vond 49 procent van de Nederlanders dat er in hun land te veel mensen waren met een andere nationaliteit. In 2016 is die proportie gedaald tot 31 procent. Dat neemt dus niet weg dat op buurtniveau diversiteit gepaard gaat met een ernstig verlies van samenhang, veiligheid en geborgenheid.

De in het WRR-rapport gebruikte methode laat niet altijd voldoende toe de gevolgen van diversiteit op zich te onderscheiden van die van de aanwezigheid van welbepaalde groepen. In Nederland, ook weer net als in België, zien we, parallel aan de groeiende aanvaarding van diversiteit, een groeiende vervreemding tussen moslims en niet-moslims. Met de uitspraak ‘De West-Europese levenswijze en die van de moslims is onverenigbaar’ was in 2006 39 procent van de Nederlanders het eens, in 2016 al 45 procent. In datzelfde jaar waren twee op de drie Belgen van oordeel dat de islam hun identiteit bedreigt en achtte eenzelfde proportie moslims zich niet aanvaard, ja zelfs ‘verworpen’ in dit land.

Kortom, diversiteit is niet zo super. Een kwarteeuw geleden dacht ik dat een warm hart, een koel hoofd en een open onderwijssysteem zouden volstaan om integratie te laten slagen. Neen dus. Samenlevingen met een diversiteit als de onze, worden geconfronteerd met miserie: hoge ongekwalificeerde uitstroom in het onderwijs, schoolklassen waar ordehandhaving de leertijd verdringt, schrijnende ongelijkheid in de steden, geradicaliseerde jongeren, relletjes. Die samenlevingen zijn aangewezen op meer politie, hebben gevangenissen die als hogescholen voor radicalisering fungeren, bieden minder draagvlak voor solidariteit, vragen zelfs lage minimumlonen en flexibiliteit op de arbeidsmarkt, als economische integratie een kans wil maken. 

Dat alles is al lang duidelijk, maar sommigen willen per se terug naar het verleden, anderen ontkennen, en nog anderen wijzen druk schuldigen aan.

Even ernstig

Je kunt nostalgisch zijn, maar je kunt niet leven in het verleden. Niemand heeft schuld aan de problemen die eigen zijn aan diversiteit. Alle betrokkenen lijden daaronder. Driekwart van de Belgen voelt zich in dit land niet meer thuis zoals voorheen. Diverse samenlevingen zijn voor vele mensen gewoon minder aangenaam, minder warm, minder solidair dan homogene. Eigenlijk zouden we best vanuit dat besef, met bijgestelde verwachtingen, zonder nostalgie, zonder mensen op te delen in slachtoffers en schuldigen, met een beetje meer plichten en wat minder rechten, proberen samen te leven en gemeenschap te vormen.

Met migratie en diversiteit is het zoals met klimaatopwarming. Je kunt proberen ze te beperken, maar je moet er ook mee leren leven. Volgens de opvatting die momenteel gangbaar is in België, volstaat het om daartoe wat pubers te laten spijbelen. Mocht dit, ondanks het enthousiasme van onze kranten, toch niet werken, kunnen we overwegen de ernst te laten terugkeren. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden