Dinsdag 14/07/2020

Standpunt

Met Merkel verdwijnt straks een grootheid zonder weerga van het toneel

Bart Eeckhout.Beeld Eva Beeusaert

Bart Eeckhout is hoofdredacteur van De Morgen.

We zijn in West-Europa getuige van een grote politieke omwenteling. De al oudere tendens van de afkalving van traditionele centrumpartijen verdiept zich snel. Nog relatief jonge formaties komen op.

De klok van de evolutie loopt niet overal gelijk, maar de nieuwe uitdagers dragen wel vaak min of meer dezelfde kleuren. Een vorm van radicaal/extreem/populistisch rechts-nationalisme komt tegenover een assertieve, groeiende progressieve groene kracht te staan. We zien het in Vlaanderen, in Nederland en ook in Duitsland.

Hoe sterk de evolutie zich doorzet, valt goed af te lezen uit de stembusresultaten in de Duitse deelstaat Hessen. Zelfs vanuit de meerderheid winnen de groenen sterk, in tegenstelling tot hun christendemocratische coalitiepartner en de socialistische oppositie.

Grote omwentelingen kunnen grote slachtoffers maken. De politieke dood van Angela Merkel is al vaak voorspeld, maar lijkt nu toch in te treden. De Duitse bondskanselier krijgt dezelfde wat treurige politieke begrafenis als zo veel leiders voor haar: een publieke martelgang na die ene verkiezing of regering te veel.

Met Merkel verdwijnt straks een grootheid zonder weerga van het toneel. Politieke leiders die hun afscheid aankondigen, verliezen terstond hun gezag. Merkels neergang geeft veel Europese democraten dan ook kopzorgen. Duitsland is de onbewogen beweger van de Europese Unie. Berlijn is het punt waar alle lijnen doorheen lopen. Hoe moet het dan verder met de onontwarbare brexit, met de Italiaanse provocaties, met Trump en Poetin?

De bekommernis is begrijpelijk, maar toch is pessimisme niet het enig mogelijke standpunt. De omwenteling die we nu zien, is niet per se of zelfs helemaal niet antidemocratisch. Verandering is normaal en zelfs weldadig in een democratie.

Onder meer in rechts Vlaanderen is lang gehoopt en voorspeld dat de ‘Wir schaffen das’-migratiepolitiek Merkel de kop zou kosten. Nu haar einde echt in zicht komt, blijkt die analyse te kortzichtig. Christendemocraten en socialisten verliezen veel stemmen aan de groenen, die juist erg voluntaristisch staan tegenover de migratie. Hoe zo dan, ‘Wir schaffen das nicht’?

Kiezers, rechts én links, zijn op zoek naar helderheid en standvastigheid. Die vinden ze momenteel minder bij uitgewoonde centrumpartijen. Of die leegloop in het centrum zal leiden tot meer radicalisering en extremisme valt nog te bezien. Evengoed is het mogelijk dat de opkomende formaties het nieuwe centrum gaan uitmaken.

Stilaan moet een door klassieke politieke families gedomineerde EU de baan ruimen. In de plaats komt een ‘nieuw Europa’, waar ook ecologisten en nationalisten met hun tegengestelde wereldbeelden in de macht delen. Dat is wennen, maar hoeft de apocalyps van de liberale democratie niet in te luiden.

Boeiend, dat wordt het wel. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234