Dinsdag 11/05/2021

OpinieTestevenementen

Met de testevenementen gaat de wetenschap uit de bocht

Testevenement 'Van scherm naar CERM' op dinsdag 27 april in Antwerpen. Beeld Wouter Maeckelberghe
Testevenement 'Van scherm naar CERM' op dinsdag 27 april in Antwerpen.Beeld Wouter Maeckelberghe

Gustaaf Cornelis is wetenschapsfilosoof aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en de Universiteit Antwerpen (UA).

Met de testevenementen gaat de wetenschap uit de bocht. Ze zijn wetenschapsethisch volkomen onverantwoord en methodologisch bedenkelijk.

Als onderzoeker ben je alert voor probleemsituaties binnen je expertisegebied: je stelt je daaromtrent vragen die je vervolgens wilt beantwoorden. Antwoorden vind je door precieze onderzoeksvragen te formuleren, en daarbij de beste onderzoeksmethoden te selecteren, om ten slotte de betrouwbaarste conclusies te kunnen afleiden.

Daarmee is de kous niet af: onderzoekers moeten zich tevens de vraag stellen of het sop de kool wel waard is. Bij dierproeven is dat doorslaggevend: kan het nut van het onderzoek voldoende aangetoond worden en kan het echt niet op een andere manier, alles welbeschouwd? Die vraag komt nauwelijks aan bod buiten het gebied van de dierproeven.

Nog steeds is het aantal publicaties van positieve onderzoeksresultaten het belangrijkste criterium voor promotie en het verkrijgen van subsidies, zodat nogal wat wetenschapsmensen onderzoek verrichten louter en alleen om te publiceren. Maakt niet uit wat je onderzoekt, als je maar snel eenvoudige vaststellingen kunt doen, en het ‘trendy’ genoeg is om geselecteerd te worden voor publicatie. Ethiek komt er weinig aan te pas. De finaliteit van wetenschap is vandaag economisch van aard, daar waar wetenschap louter ten dienste zou moeten staan van kennis over de natuur (breed genomen) in functie van het welzijn van iedereen.

De klok tikt genadeloos voor menige junior wetenschapper: er staat een enorme tijdsdruk op de ketel om te publiceren en carrière te maken. Daarom grijpen velen elke gelegenheid om onderzoek te kunnen uitvoeren. Daar is op zich niets mis mee: als een geschikte mogelijkheid zich voordoet, waarom zou je de kans niet grijpen? Toch moet telkens de overweging worden gemaakt of het misschien beter zou zijn het onderzoek op een later tijdstip uit te voeren, of om het op een andere manier te doen. Van tel zijn de betrouwbaarheid van de meetresultaten en de ethische verantwoording. Niets anders.

Is het sop de kool dan wel waard? De oogst van de testevenementen belooft bijzonder klein te zijn wat het dwarsbomen van het virus betreft, zo leren de experts ons. Het ‘eerste Vlaams testevenement’ betrof vijf telmethoden. Waarom moet dat onderzoek per se nu gebeuren? “Omdat het correct tellen van deelnemers cruciaal is om andere testevenementen veilig te kunnen organiseren”. Testevenementen om testevenementen te legitimeren.

De beweegredenen om testevenementen in tijden van corona te organiseren hebben weinig of niets met wetenschap te maken. Het gaat mijns inziens om politieke en economische redenen: brood en spelen voor het volk, het blazoen van de regering, het overleven van de evenementensector, de publicatielijst van de onderzoekers. Eens een evenement bedacht is, springen wetenschappers graag op de kar. Evenementen worden daardoor tot testevenementen verheven. Op een perverse wijze worden wetenschapsmensen misbruikt om te bekomen wat eigenlijk nog net niet kan. De kar wordt voor het paard gespannen. En laat het een teken aan de wand zijn als bij een wetenschappelijk onderzoek plots een politicus ten tonele verschijnt.

Het 390.000 handtekeningen tellende bezwaar in Nederland tegen een zogenoemd testevenement in de achtertuin van het Bredase ziekenhuis was volkomen terecht. Als onderzoeker kun je het niet maken bij te dragen tot de creatie van een gelegenheid die haaks staat op het fatsoen. Als wetenschapper bedank je daarvoor indien een alternatieve setting of even geschikte onderzoeksmethode tot de mogelijkheden behoort of als er geen hoogdringendheid mee gepaard gaat. Overigens, je kunt niet beweren dat een evenement coronaveilig is als je dat evenement gebruikt om coronaveiligheid te testen (je hebt immers een ‘vergelijkgroep’ nodig die wel blootgesteld wordt).

Noem een kat een kat: testevenementen zijn zoethoudertjes onder het mom van onderzoek. De Romeinen hadden iets soortgelijks dat weinig ethisch verantwoord was. Het is fatsoenlijk om je als wetenschapper hiervan te distantiëren. Dat de evenementensector lijdt, hoeft natuurlijk geen betoog, maar wees dan ook eerlijk als regering en organisatie als je koste wat het kost dergelijke ‘brood en spelen’ wilt organiseren. Schrap het woordje ‘test’ uit de benaming, want het is oneigenlijk gebruik.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234