Woensdag 22/05/2019

Column

Met alleen private investeringen draait de economie niet; met alleen publieke investeringen evenmin

Paul De Grauwe. Beeld rv

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn wisselcolumn met Véronique Goossens verschijnt om de twee weken.

Verleden week was ik op Italië-reis, zoals de kunstenaars en wetenschappers van weleer. Een Italië-reis was toen een must. Je ontdekte er de nieuwste ideeën en creatieve vondsten; je nam die mee naar huis en verspreidde die verder. Italië was toen het centrum van de culturele en wetenschappelijk wereld. Dat zijn lang vervlogen tijden.

Nu is de richting omgekeerd. Ik trok over de Alpen niet om er te leren van de Italianen maar om er lezingen te geven over de euro, over de nieuwe macro-economie, over de limieten van de markt. En zo kwam ik ook in Napels terecht. Napels zien en sterven, zei men in die lang vervlogen tijden. Je ging ernaar toe om ongeëvenaarde schoonheid te zien en dan gelukkig te sterven. Dat doe je vandaag niet meer. Ja, er zijn nog heel veel artistieke en culturele schatten maar die zijn verborgen achter vuile muren. De universiteitsgebouwen zijn donkere monsters geworden overwoekerd door graffiti. Een chaotische stad waar het publieke domein jaar in jaar uit verder uiteenrafelt en ieder voor zich tracht te overleven.

Economisch paradigma

Ik ontdekte er dat Napels de logische culminatie is van een economisch paradigma dat sinds de jaren 80 van de vorige eeuw niet alleen Italië maar ook de rest van Europa in de greep heeft. Dit is een paradigma dat stelt dat alleen wat in het private domein gebeurt bron is van creativiteit en dat het publieke domein waar de politiek heerst best wordt afgebouwd en indien dat niet lukt zo klein mogelijk wordt gehouden.

Het is een paradigma dat poneert dat economische waarde en productieve tewerkstelling in private markten worden gecreëerd. De overheid daarentegen creëert geen economische waarde, maar verplaatst die. Ze neemt af van de productieve krachten die in de private sfeer opereren en transfereert die waarde naar diegenen die onproductief zijn. Dat ondermijnt op termijn de welvaart van de hele samenleving.

Het is een paradigma dat tot een triomftocht van de individuele bedrijfsleider heeft geleid. Die is als een ‘lone cowboy’ die op zijn eentje creativiteit en dynamiek bundelt die ons allen economisch optilt. En tegenover hem staat de corrupte politicus die een parasitair bestaan leidt en ons naar beneden haalt.

Napels. Beeld Thinkstock

Het resultaat van dit denken zie je nu in een stad als Napels. Collectieve voorzieningen werden stelselmatig afgebouwd. Afval blijft op straat liggen. De armoede is overal zichtbaar. De openbare gebouwen brokkelen af en worden alsmaar donkerder. De infrastructuur wordt met de jaren ouder en wordt niet meer vervangen. En zo zien we ook dat de maffia een deel van die publieke voorzieningen op haar rekening neemt.

Weggegooid geld

Napels is natuurlijk een extreem geval. Maar je ziet de kiemen overal in Europa. Publieke investeringen gaan achteruit; in vele Europese landen zijn de netto publieke investeringen negatief geworden met als gevolg dat de voorraad aan publiek kapitaal achteruitgaat.

Maar zo stelt het paradigma: dat is niet zo erg want die publieke investeringen zijn toch weggegooid geld. Alleen private investeringen zijn bron van economische welvaart en tewerkstelling. Die analyse heeft de economen ertoe geleid de theorie van de ‘crowding-out’ te ontwikkelen. Die zegt dat extra publieke investeringen de private investeringen verdrijven. En vermits de eerste onproductief zijn en de tweede echte welvaart creëren, kan het helemaal geen kwaad om publieke investeringen zo klein mogelijk te houden.

Sociaal kapitaal

We leren nu dat de werkelijkheid anders is. We hebben publieke en private investeringen nodig om welvaart te creëren. Zonder goede infrastructuur wringt het transport en de logistiek, met als gevolg dat er door de bedrijven minder wordt geïnvesteerd. Zonder publieke investeringen in het onderwijs en in fundamenteel onderzoek is kennis en kunde in de private markten laag en worden er geen toekomstgerichte investeringen gedaan door de bedrijven. Zonder publieke investeringen in de energie-infrastructuur zullen bedrijven ook niet investeren in nieuwe energievormen. Zonder publieke investeringen in het sociaal kapitaal van onze steden geraken lokale gemeenschappen ontredderd en vluchten de ondernemingen.

Publieke en private investeringen zijn complementair. Met alleen private investeringen draait de economie niet; met alleen publieke investeringen evenmin. Wil de overheid de private investeringen promoten dan moet ze zelf ook meer gaan investeren. Bedrijven zullen niet massaal meer gaan investeren als de overheid haar investeringen afbouwt zoals ze dat vandaag doet in vele landen van Europa. En dat op een moment dat die Europese overheden nooit zo goedkoop geld hebben kunnen ontlenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.