Dinsdag 16/07/2019

opinie

Merkel als kanselier is een minder groot gevaar voor de SPD

Dirk Rochtus Beeld Johan Cappelle

Dirk Rochtus is docent Duitse geschiedenis aan de KU Leuven/Campus Antwerpen. Auteur van ‘Duitsland. De macht van Merkel’, 2017

Waar was Angela Merkel? Waarom was het Annegret Kramp-Karrenbauer (kortweg AKK), de voorzitter van de christendemocratische CDU, die afgelopen zondag met een eigen tekst reageerde op de Europapolitieke voorstellen van de Franse president Emmanuel Macron? Nogmaals, waarom deed niet de bondskanselier dat, maar wel haar opvolgster aan het hoofd van de partij?

Nog een verschil: bij de vorige hervormingsideeën van Macron liet Merkel haast een jaar op zich wachten met een antwoord, bij de meest recente kwam AKK binnen de week uit haar pijp. Wilde de rijzende ster uit het Saarland (een Duitse deelstaat) soms een signaal geven dat ze lonkt naar het kanselierschap? 

De sociaaldemocratische SPD moet dat hebben voorvoeld, want ze ontketende vorige vrijdag al een discussie waar niemand om had gevraagd. Ze dreigde haar Grote Coalitie met de christendemocraten, de ‘Union’ van CDU en CSU, op te blazen, mocht er een kanselierswissel van Merkel naar Kramp-Karrenbauer plaatsvinden. Het feit dat AKK in december de voorzittersfakkel van de CDU overnam, maakt haar voorbestemd als kandidaat-kanselier bij de Bondsdagverkiezingen. 

De vraag is natuurlijk wanneer ze haar intrek zou nemen in het Bundeskanzleramt in Berlijn: voor of na Bondsdagverkiezingen? In theorie kan AKK Merkel al tijdens de huidige rit aflossen. Het is net dat wat de SPD vreest: de concurrentie van een AKK die eventueel met de kanseliersbonus op zak het boegbeeld van de christendemocraten zou zijn tijdens de verkiezingen. Als Merkel daarentegen aanblijft tot aan de vorming van de nieuwe regering, zou AKK niet kunnen uitpakken met eventuele verwezenlijkingen als regeringsleider.

De SPD wil dus voortgaan met Merkel, liefst tot aan de verkiezingsdatum, ook al denken sommige analisten dat de Grote Coalitie (de ‘GroKo’) het niet zolang zal uithouden. Nu al is het meer voorthobbelen dan voortrijden. Maar de SPD wil in geen geval de ‘Union’ zien profiteren van AKK als kanselier. Ze vreest dat deze het conservatieve profiel van de CDU weer zou aanscherpen en daardoor weer meer mensen zou verleiden om in de eerste plaats omwille van het programma een kruisje te zetten achter de CDU of de Beierse zusterpartij CSU. 

Merkel als kanselier is een minder groot gevaar voor de SPD. Er is haar vanuit conservatieve hoek altijd verweten dat ze bijgedragen heeft tot de ‘sociaaldemocratisering’ van de CDU. Ze zou met andere woorden de christendemocratische essentie van de CDU hebben doen verdampen: de partij zou door haar opstelling bijvoorbeeld inzake migratie (welkomcultuur), leger (afschaffing dienstplicht) en atoomenergie (uitstap) meer naar links zijn opgeschoven. Met Kramp-Karrenbauer als vroegtijdige kanselier zou regeringspartner CDU het strijdperk van de verkiezingen kunnen binnentreden als een partij die haar oude identiteit had herwonnen.

AKK treedt uit de schaduw van Merkel, haar politieke moeder. Volgens een commentator van Die Welt bestaat de meest directe vorm van kritiek op Merkel daarin dat deze tekst nu voorligt. Ook Merkel heeft iets gelijkaardigs gedaan, 20 jaar geleden, toen ze in een opiniestuk in de Frankfurter Allgemeine met haar politieke vader Helmut Kohl afrekende. AKK gaat echter meer subtiel te werk door de conservatieve achterban van de CDU te paaien. 

Dat heeft ze afgelopen week op tweeërlei wijze aangetoond. Op Aswoensdag – de dag waarop traditiegetrouw politieke stellingnames worden verkondigd – heeft ze het ‘politiek-correcte Duitsland’ met zijn morele codex de mantel uitgeveegd. Op het Europese vlak heeft ze dan weer de meer sociale voorstellen van Macron voor bijvoorbeeld een Europees minimumloon van de hand gewezen. Bij de SPD viel dat niet in goede aarde omdat die idee ook deel uitmaakt van het Duitse coalitieverdrag.

De sociaaldemocraten huiveren bij de gedachte aan een voortijdige kanselierswissel, de conservatieven hopen niets liever dan dat Merkel naar de uitgang wordt geleid. Alexander Mitsch, de voorzitter van de Werteunion, een groep van conservatieve CDU-politici, heeft Merkel opgeroepen om haar ambt af te staan aan AKK. Hij hoopt daarmee ook op een wende in het migratie- en economische beleid. Die oproep is puur een wensdroom. Hoe meer er op de positie van Merkel wordt ingebeukt, hoe meer de SPD zich achter de huidige kanselier zal scharen. 

Tegelijk weet links Duitsland nu dat de conservatieve strekking binnen de CDU een ‘burgerlijke meerderheid’ nastreeft, ‘bürgerlich’ als het Duitse codewoord voor centrumrechts. Als reactie daarop kunnen de Groenen zich geen coalitie meer voorstellen met een CDU ‘die zich van Merkel verwijdert’. Dat alles dwingt zowel links als rechts tot profilering. Dat schept alleszins duidelijkheid bij de verkiezingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden