Donderdag 28/10/2021

Opinie

Martin Luther King was geen slappeknieënprofeet

Frank Albers Beeld Tim dirven
Frank AlbersBeeld Tim dirven

Frank Albers is schrijver en doceert Amerikaanse cultuur aan de Universiteit Antwerpen.

Precies een jaar geleden, op 4 april 2017, stond ik met mijn studenten van de Universiteit Antwerpen voor het graf van Martin Luther King in Atlanta, Georgia. We waren er bijna alleen. King was dan ook slechts 49 jaar dood, die dag. Maar kijk, een jaar later vergaat het Martin Luther King een beetje zoals Hugo Claus een paar weken geleden: plots is hij er weer, herrezen, alomtegenwoordig, in volle glorie. Documentaires, heruitzendingen, columns, interviews met mensen die hem nooit hebben gekend maar die door hem zijn geïnspireerd... allemaal omdat hij nu vijftig jaar geleden is doodgeschoten.

Er is een ander beeld van die reis door het diepe Zuiden van de VS dat me nog lang zal bijblijven, los van alle verjaardagen en kalenders. Een paar dagen na Atlanta bezochten we in Memphis het Lorraine Motel, de plek waar King op die vierde april 1968 is vermoord. In dat motel zit nu het National Civil Rights Museum – al net zo voortreffelijk ingericht en opgebouwd als het Civil Rights Institute in Birmingham, Alabama. We gingen de trap op en moesten lang aanschuiven: alle bezoekers willen uiteraard de kamer zien waar Martin Luther King zijn laatste nacht heeft geslapen. Voor mij schuifelden een paar zwarte vrouwen door de gang. Toen ze langs de slaapkamer kwamen en dat bed zagen, kwam er iets onzegbaar droevigs over hen. Ze bleven staan, haalden hun camera’s of hun smartphones boven. Hier dus. Hier had King zijn laatste minuten geleefd. Ze namen foto’s zoals iemand foto’s neemt, denk ik, van de plek waar een geliefde is verongelukt. Ongelovig. Langzaam, als in slow motion, schuifelden ze verder. Ik heb langer naar hen gekeken dan naar Kings bed.

Uitgestoken hand

Over Martin Luther King wordt nog steeds gezegd en geschreven dat hij een zachtgekookt eitje was. Verdediger van geweldloos verzet. Dromer van betere tijden. Man van de uitgestoken hand en het compromis. In tegenstelling tot, bijvoorbeeld, Malcolm X, die in 1964, ter gelegenheid van de oprichting van de Organization of Afro-American Unity, zei: “We want freedom by any means necessary. We want justice by any means necessary. We want equality by any means necessary.” Dat any means leek het gebruik van geweld alvast niet uit te sluiten. Zo ver wilde King niet gaan. Hij oordeelde dat zwarten en blanken in de burgerrechtenbeweging alleen samen konden slagen. Maar toch was hij niet de slappeknieënprofeet die sommigen nog steeds in hem zien.

Dat blijkt onder meer uit een misschien minder bekende maar opmerkelijke tekst die King in maart 1965 publiceerde in het Amerikaanse blad The Nation. Daarin distantieert hij zich van politieke hervormingen gebaseerd op consensus. Politici en presidenten, schrijft King, hebben de neiging om maatschappelijk hervormingen door te voeren op basis van een consensus. Hij geeft als voorbeelden John F. Kennedy, F.D. Roosevelt en zelfs Abraham Lincoln ten tijde van de Burgeroorlog. Allemaal hebben ze geprobeerd veranderingen toe te staan in zoverre er een consensus over bestond, wat wij een breed maatschappelijk draagvlak zouden noemen.

Maar hun historische grootsheid hebben ze juist níét te danken aan hun consensuspolitiek, aldus King. Wat deze presidenten groot maakte was dat ze plotseling de noodzaak van verandering inzagen, “the key issue of the hour”, ook als die verandering (nog) niet door een consensus in de maatschappij gedragen werd. King: “The overwhelming national consensus followed their acts; it did not precede them.” En hij herhaalde de metafoor van de profeet Amos die hij twee jaar eerder had gebruikt in zijn allerberoemdste I Have a Dream-speech:

Populisme

“Let justice roll down like waters in a mighty stream.” Amos zocht geen consensus, aldus King, maar wel “the cleansing action of revolutionary change”.

Sommige veranderingen, vond King, zijn zo dringend, zo noodzakelijk, dat je niet mag wachten op een overweldigende nationale consensus. Soms moét je gewoon handelen, optreden, ook al is er (voorlopig) geen breed maatschappelijk draagvlak. Dit is een gedachte die niet zo vaak met de pacifistische King wordt geassocieerd. De implicaties ervan lijken me, in deze grauwe tijden van populisme en autoritarisme, bijzonder relevant.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234