Vrijdag 06/08/2021

OpinieBert Wagendorp

Mark Rutte is de meest visieloze premier die Nederland ooit had

Bert Wagendorp. Beeld BELGAIMAGE
Bert Wagendorp.Beeld BELGAIMAGE

Bert Wagendorp is columnist bij de Volkskrant.

17 maart 2021, de datum voor de Nederlandse Tweede Kamer-verkiezingen, stond al een paar jaar vast, maar toch lijkt het er nu op dat hij is ingegeven door de God die deze delta bestuurt, zoals bekend de derde poot aan de heilige drie-eenheid, God, Nederland en Oranje.

Ga maar na: een heel jaar lang ging het over de tijd ná corona, waarin niet alleen het probleem van de corona zou zijn opgelost, maar ook een eind zou komen aan alle andere problemen. Zoals het klimaatprobleem, het ongelijkheidsprobleem, het zorgprobleem, het boerenprobleem, het migratieprobleem en het vertrouwensprobleem. Op 17 maart begon de victorie.

Het kabinet-Rutte III was gestruikeld over het laatstgenoemde probleem. Na de kindertoeslagaffaire, waarin duizenden burgers door de overheid onterecht als criminelen waren behandeld, was het vertrouwen in de overheid weg – een voor elke democratie zorgwekkende situatie. Dus dát probleem zou na 17 maart zeker moeten worden opgelost.

Er is tot dusver in de campagne amper over gesproken. Te ingewikkeld en niet sexy genoeg voor de tv-debatten.

Enfin, er staat wat op het spel, 17 maart. Een nieuwe post-coronawereld, wellicht. Een Nieuw Nederland. Het zijn, zei cabaretier Freek de Jonge in zijn verkiezingsconference, de belangrijkste verkiezingen sinds de Tweede Wereldoorlog. Omdat er wat op het spel staat, omdat er grote thema’s aan de orde zijn, zou je denken dat in de campagne de vonken er vanaf zouden spatten. Dat de weg vooruit het belangrijkste onderwerp van debat zou zijn.

Vergeet het maar. De Nederlandse politiek is zo’n in zichzelf gekeerde, navelstaarderige activiteit, dat het ook dit keer niet is gelukt een diepgravende discussie te voeren over waar het naartoe moet, met dit land. Het ging weer over plannetjes waarop de mannetjes (en vrouwtjes ook overigens) elkaar de maat konden nemen. Het ging weer over wie een debat had gewonnen – in de platvloerse benadering van het politieke discours speelden de media een vooraanstaande en weinig verheffende rol. Wat een principiële discussie had moeten en kunnen worden, werd gedegradeerd tot amusement en kijkcijferscores.

Tien jaar Mark Rutte heeft diepe sporen nagelaten. De meest visieloze premier die dit land ooit had (hij is daar zelf maar wat trots op) regeerde het land een decennium lang als een manager. En het lijkt alsof het virus van opportunisme en pragmatisme onze hele politiek langzaam maar zeker heeft geïnfecteerd en lamgeslagen. In Rutte II werkten Ruttes liberalen vier jaar lang eendrachtig samen met de sociaaldemocraten van Diederik Samsom aan een beleid van bezuiniging en afbraak. Wat viel er daarna nog principieel te doen? Veel meer dan de politiek voortaan schouderophalend te bekijken, bleef er niet over. Zoals Rutte verklaarde: wie visie nodig heeft, moet naar de oogarts.

Premier Mark Rutte (VVD). Beeld ANP
Premier Mark Rutte (VVD).Beeld ANP

Ruttes benadering van de politiek, het besturen van de multinational bv Nederland was desastreus. Want intussen wás er natuurlijk wel een visie, eentje die al in de jaren tachtig (onder premier Lubbers) invloed had veroverd en die daarna door de flexibele sociaaldemocraat Wim Kok pas écht momentum had gekregen: de neoliberale kijk op de samenleving.

Kok zette zich met zijn ‘paarse’ kabinetten van PvdA, D66 en VVD aan een in Europa niet geëvenaard privatiseringsprogramma. De politiek verklaarde de burger zelf verantwoordelijk voor zijn welbevinden en trok zich terug, er bestond voortaan geen gemeenschap meer, er waren alleen individuele burgers.

Die visie op de samenleving werd in deze eeuw verder uitgebouwd door christendemocratische premiers (Balkenende) en daarna door de liberaal Mark Rutte. Die hele act van visieloosheid was niets anders dan het maskeren van het feit dat er wel degelijk een visie aan zijn beleid ten grondslag lag: ieder voor zich. Al staat niet vast dat Rutte zich daarvan bewust was. Hij gaat lachend door het leven en maakt zich niet al te druk.

Vanuit de politieke lethargie van tien jaar Rutte opeens een bevlogen en geïnspireerde campagne op de grote hoofdthema’s van deze tijd verwachten; het was misschien ook wat te veel gevraagd. De kiezer leek er trouwens ook niet zo’n behoefte aan te hebben. Integendeel, het lijkt erop dat Mark Rutte woensdag zijn zoveelste overwinning gaat boeken en zal worden beloond voor de wijze waarop hij het land door de coronacrisis loodste.

Voor de partijen ter linkerzijde dreigt een ramp. In een tijd waarin het hele politieke landschap in gereedheid leek te worden gebracht voor een linkse opbloei, waarin de onrechtvaardige welvaartsdeling, de opwarming van de aarde en alle uitwassen van het neoliberale beleid gemakkelijke argumenten vormden voor een andere en linkse koers, misten de linkse partijen die kans voor open doel op dramatische wijze.

Ruttes VVD en het CDA vormen straks de ruggengraat van het nieuwe kabinet-Rutte IV. In een tijd die schreeuwt om verandering, verandert er na 17 maart in Nederland hoogstwaarschijnlijk niets.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234