Zaterdag 04/04/2020

Essay

Mark Coenen: "Nee, het is zelfs niet een heel klein beetje oorlog"

Mark Coenen.Beeld tom verbruggen

Dat zelfs onze paus met de handen in het haar verkondigt dat de wereld haar vrede kwijt is, zit columnist Mark Coenen hoog. Pleidooi voor een iets gematigder discours, dat afstand neemt van het belegen trucje: verdeel en heers.

In deze barre tijden verlangt een mens naar simpele oplossingen en naar duidelijkheid. Als zijn kop ontploft door een teveel aan informatie, wil hij een baseline om mee voort te kunnen, een boei om op te drijven, een mantra om te pas en te onpas te gebruiken.

Daar hoort drama bij: nuance verkoopt niet.

De grote keizer der kierewiete kwoots uit Amerika inspireert, en spreekt voor de arme pendelaar die zich weer vastrijdt bij Koekelberg ook de waarheid: Brussel is inderdaad een hellhole, zij het alleen in de spits.

Hellhole? Die term lijkt mij niet eens zo overdreven”, peroreerde good old Luckas Vander Taelen na de aanslag van 22 maart. In hetzelfde artikel: “De Derde Wereldoorlog is al bezig”.

Voor één keer in zijn leven blijft Luckas, die ik van hieruit eerbiedig groet, toonvast, want hij herhaalt zijn boodschap waar hij maar kan. Vorige week nog in deze krant. Op dezelfde nagel kloppen tot hij er muurvast in zit: het is een methode die uit het grote handboek der politieke communicatie komt. Als je maar lang genoeg en te pas en te onpas iets roept waar mensen zich in kunnen vinden – de belastingsregering van Di Rupo I was ook zo’n goeie – dan gaat iedereen het nog geloven ook. “De Derde Wereldoorlog is al bezig”, zei hij dus. Waarop de minister-president tweette: “Intelligente en sterke geïnterviewde Luckas Vander Taelen over Brussel, islam en integratie”. Bien étonnés de se retrouver ensemble, ongetwijfeld. En dan de titel van het interview: ‘We zijn in staat van oorlog’.

Übertreibung

Ook Peter De Roover en Jan Jambon van N-VA omschreven de toestand sinds 22 maart 2016 op dezelfde manier, al nuanceert Jambon – ‘Sterke Jan’, voor de fans – en zegt hij dat het niet om een conventionele oorlog gaat.

Bart De Wever sprak over de vijfde colonne en pleitte voor een nieuwe Europese Patriot Act. Zelfs paus Franciscus verklaart dat de wereld in oorlog is omdat ze haar vrede kwijt is. In tegenstelling tot de politici ziet hij geen godsdienst­oorlog – hij zou wel gek zijn – maar een belangenoorlog “die draait rond macht, geld en natuurlijke rijkdommen”. Die had er tenminste wat langer over nagedacht.

We zijn niet in staat om uit te leggen in welke staat we zijn, denk ik dan. Daarom grijpen we naar makkelijke metaforen en karikaturen. Niet in der Beschränkung maar in die Übertreibung zeigt sicht erst der Meister. Door het uitvergroten van socioculturele verschillen en het koesteren van een overdreven vijandbeeld bereikt men wat men wil: verdeel en heers. Dat doet men door oordeelkundig en repetitief angst te zaaien met hyperbolen en platitudes, dikwijls propvol testosteron. Doe daar nog wat confirmation bias bij –men selecteert alleen nieuwe informatie die spoort met de eigen mening – en het spel zit op de wagen. Vervolgens maait men snerend iedereen van de baan die daar anders over denkt. “Gutmenschen.” “De wereld is niet van marsepein.” Taal stuurt meningen en gedrag. Framing werkt. Altijd.

Tijd om wat punten op i’s te zetten, zonder al te semantisch te worden. Oorlog is een gewapende strijd tussen volkeren of staten. Als etnische of religieuze groepen in hetzelfde land met elkaar strijden, gaat het over een burgeroorlog. Eén dode is een moord en duizend doden zijn een gewapend conflict. Vanaf 50.000 doden spreekt men van een oorlog. Oorlogen ontstaan wanneer de nationale belangen van twee partijen onverenigbaar zijn en niet op te lossen zonder gebruik van geweld. Oorlog is, zoals Carl von Clausewitz (Pruisische generaal en militair theoreticus, 1780-1831, red.) zei, de voortzetting van politiek verkeer met andere middelen.

De aanslagen van IS zijn een krampachtige poging om hun demonische discours voldoende media-aandacht te blijven geven, nu het kalifaat op instorten staat: alleen dan kunnen zij, die in vergelijking met de vuurkracht van hun geallieerde tegenstanders een mug zijn, hun zaak verder evangeliseren. Het is geen oorlog tussen twee gelijke krachten op ons grondgebied, maar een asymmetrisch conflict tussen een geperverteerde David en een schijnbaar onmachtige Goliath.

Breaking news

De geschiedenis leert echter wél dat dit zeer taaie conflicten zijn, die ook zeer lang kunnen duren. Maar ze zijn wel onvergelijkbaar met wat we nu in Europa met IS meemaken: dit is een geïmporteerd conflict, niet gedragen door de lokale bevolking maar door een gruwelijke splinterbeweging. Met weinig tot geen overlevingskansen.

In Colombia vocht de overheid sinds 1964 tegen de marxistische FARC. Pas dit jaar, na 220.000 doden, werd een vredesakkoord bereikt. In Peru gaat het sinds 1980 tussen de regering en het uiterst linkse Lichtend Pad. De revolutie mocht van hun leider, de voormalige prof filosofie Abimael Guzmán, één miljoen dode Peruvianen kosten. Uiteindelijk stierven er meer dan 70.000 mensen. Tussen 1959 en 2011 vocht de Spaanse regering tegen de Baskische terreurgroep ETA en de strijd tussen de Britten en de IRA in Noord-Ierland duurde ook bijna veertig jaar.

We zijn dus niet in staat van oorlog, maar in staat van schijnbare onmacht tegen een onzichtbare vijand. En hoe meer we dat dramatiseren, zowel in politieke uitspraken als in krantenkoppen, hoe liever de malloten het hebben. Elke keer lopen we in dezelfde val. “Wat we tot nu toe weten.” “De dader was bekend bij de politie.” Breaking news tot het je oren uitkomt en je denken besmet. Niet informeren, maar traumatiseren.

De geschiedenis leert echter ook dat deze conflicten hopeloos zijn en gedoemd om te mislukken. Als de financiering stopt, stopt het conflict. Daar ligt de sleutel. Misschien is dat een iets betere communicatielijn dan “de Derde Wereldoorlog is al begonnen”.

Het ongenuanceerd toewijzen van het conflict aan een religie is dan de volgende fout. Dat zegt ook William Cavanaugh, professor theologie aan de Amerikaanse DePaul University, die argumenteert dat religies in niets verschillen van seculaire ideologieën. Allemaal streven of streefden ze naar absolute macht, allemaal doen ze dat op een bepaald moment in hun geschiedenis zonder mededogen of empathie met andersdenkenden. Of je nu gelooft in een hiernamaals met 72 maagden of niet.

Het nationaalsocialisme veroorzaakte het grootste kerkhof van de geschiedenis. Er was het meedogenloze kapitalisme van Leopold II, met miljoenen dode Congolezen tot gevolg. Bij de Grote Sprong Voorwaarts (1958-1962) stierven miljoenen Chinezen. De extreme nationalisten van de IRA hebben de dood van tienduizend mensen op hun geweten.

De discussie verkleinen tot de stelling dat de islam an sich gewelddadig is, is daarenboven een belediging voor de 1,8 miljard doordeweekse belijders van dat geloof en helpt de zaak niet vooruit.

Door vanuit een superieur machismo het dragen van een boerka het ultieme onderdrukkingsmiddel voor vrouwen te vinden, verdrinkt men de vis op briljante wijze. Terwijl de vrouwenrechten – en vooral: het ontbreken daarvan – in de islam een zaak van het allergrootste belang zijn, is het eenzijdig veroordelen van een hoofddoek paternalistisch. En een seksistische onderschatting van de islamitische vrouw. Het is makkelijker een vrouw met een hoofddoek te schofferen dan een sjeik. Het is bovendien bijzonder pedant, want nauwelijks veertig jaar geleden mochten getrouwde vrouwen in Vlaanderen geen bankrekening openen zonder de toestemming van hun man. Zo verlicht waren wij dus ook niet.

Megafooncommunicatie

Wij burgers hebben dat soort van megafooncommunicatie niet nodig, beste politici (en beste publicist). Wij verwachten van onze verkozenen dat zij zorgen voor onze veiligheid, goed wetende dat perfectie niet van de wereld is en dat de terrorist onzichtbaar is.

Wij verwachten niet dat er bij straatrellen gezegd wordt dat dit een probleem is dat al twintig jaar aansleept. Uit de mond van een burgemeester klinkt dat als abdicatie: hij had er al vijf jaar iets aan kunnen doen. Wij verwachten dat er na de gelukkig goede afloop van een incident niet overgaan wordt tot populistische recuperatie. Wij verwachten dat politici ethiek boven economie zetten en dat ze de schijnheilige relatie met de financiers van het Kwaad tegen het licht houden.

Wie dwars kan liggen bij CETA kan dat ook bij wapenleveringen aan Saudi-Arabië. Wij verwachten dat politici geen oorlogsretoriek gebruiken, maar kordate acties ondernemen om het mede door hun uitspraken gevoede onveiligheidsgevoel zoveel mogelijk weg te nemen. Wij verwachten leiderschap, geen propaganda.

Alleen wie het hoofd koel houdt blijft overeind.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234