Maandag 21/10/2019
"Frozen is niet enkel een verhaal over twee sterke vrouwen, maar over mannelijkheid en vrouwelijkheid als culturele waarden." Beeld rv

Column

Mannelijkheid en vrouwelijkheid zijn van biologie in cultuur veranderd

Joachim Pohlmann is woordvoerder van Bart De Wever (N-VA) en schrijver. Zijn wisselcolumn met Kristof Calvo (Groen) verschijnt op vrijdag.

Toxic masculinity. Tot deze week had ik er nog nooit van gehoord, hoewel werkelijk alles wat in de geschiedenis misging er aan te wijten is. Oorlogen, partnergeweld, Twitter trolls, dat u tijdens de turnles als laatste overbleef bij het verdelen van de trefbalteams: allemaal het gevolg van giftige mannelijkheid.

Joachim Pohlmann. Beeld Wouter Van Vooren

De term waaide over uit het Trump-bashingarsenaal, maar gelukkig zijn ook mannen er het slachtoffer van. En slachtoffer zijn betekent dat de overheid van alles voor je kan uitrollen en implementeren, en dat je rechten krijgt. Of toch minstens een subsidie. Eindelijk erkenning voor de verknechte man!

In essentie is het evenwel een aanval op culturele waarden die wij als mannelijk beschouwen, zoals strijd en dominantie. Vroeger werden verschillen tussen de geslachten als een biologisch en natuurlijk gegeven beschouwd. En waren mannelijke eigenschappen superieur aan die van de vrouw.

Jongens en meisjes werden opgevoed om zich naar hun rol te gedragen, en de samenleving gaf beide tegenpolen elk een - ongelijke - plaats. We aanvaarden echter niet langer dat een ladies' night over poetsen, wassen en strijken gaat. Mannelijkheid en vrouwelijkheid zijn van biologie in cultuur veranderd.

Het was schrikken toen ik het zoontje van vrienden naast zijn zus naar Frozen zag kijken, beiden gekleed in een prinsessenjurk met blonde pruik. Mijn Avondland ging wederom tegen de vlakte. Melancholisch mijmerde ik over een tijd waarin mijn zus met poppen en ik met soldaatjes speelde.

Voor die zedenverwildering achtte ik Frozen verantwoordelijk. Tot ik het verhaal begon te volgen. Elsa, de blonde prinses, is een eigengereide, individualistische dame. Ze beschikt over een macht waarmee ze mensen pijn kan doen, en die ze verafschuwt. Tot ze beslist die macht aan te wenden om haar eigen lot te bepalen. Dat is een premisse die je als mannelijk kunt beschouwen.

Disney concipieerde haar eigenlijk als de slechterik van het verhaal. Iets waar testpublieken bijzonder misnoegd op reageerden. Pas met de compositie van de oorwurm 'Let It Go' ontdekten de schrijvers de complexiteit van Elsa's viriliteit. Een ode aan verdorvenheid werd een autonomieverklaring en Elsa veranderde van canaille in een onafhankelijke vrouw.

Haar zus Anna - de roodharige - werd een zorgzame prinses die Elsa uit haar isolement wil redden. Eerder vrouwelijke eigenschappen dus. De noodzakelijke snoodaard werd dan weer een man - je kunt niet alles hebben - die zo vergeetbaar is dat hij werd verbannen naar een subplot waarvan ik de finesses niet meer ken.

Frozen is niet enkel een verhaal over twee sterke vrouwen, maar over mannelijkheid en vrouwelijkheid als culturele waarden. Beide prinsessen zijn heldinnen met wie zowel jongens als meisjes zich kunnen identificeren. Alleen is Elsa een kleine John Wayne met een tiara.

Van mij mag een man met een groentesapje in de ene hand en een selfiestick in de andere, urenlang in de spiegel naar zijn sixpack staren. Net zoals een meisje roekeloos en koppig op avontuur mag trekken. Virilisering van vrouwen en feminisering van mannen is eigen aan culturele vrijheid, en iedereen moet zijn of haar identiteit maar zelf invullen.

Maar 'giftige mannelijkheid' problematiseert mannelijke eigenschappen door er de wortel van alle kwaad van te maken. Terwijl er niets mis is met dadendrang, competitie en concurrentie. Strijd is vader - of moeder - en koning(in) van allen, als drijvende kracht van de menselijke vooruitgang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234