Vrijdag 06/12/2019

Opinie Zwarte Piet

Makkers, staakt uw wild geraas

Hilde Sabbe. Beeld BELGA

Hilde Sabbe is Brussels Parlementslid voor one.brussels-sp.a.

‘Dáár gaan we het toch niet over hebben’, is de meest gehoorde opmerking als Zwarte Piet ter sprake komt. Te polariserend, mogelijk explosief, en er zijn wel belangrijker zaken om het over te hebben, is de algemene houding. Trouwens, de discussie is allang beslist: in grote steden en voor snowflakes zijn er roetpieten. Probleem opgelost.

Maar wat als het nu eens verdergaat dan een discussie over de kleur van het hulpje van Sinterklaas, of over de leefbaarheid van tradities? Wat als het in wezen gaat over iets veel fundamentelers, namelijk ons vermogen tot empathie of het gebrek daaraan? Het vermogen, en de bereidheid, om ons te verplaatsen in de leef- en gevoelswereld van de ander.

Want natuurlijk bedoelen we het niet racistisch – of tenminste, dat mag ik hopen. Geen rechtgeaarde Vlaming die gelooft dat Piet een engerd is omdat hij zwart is, of dat zwarte mensen voorbestemd zijn om een dienende rol te spelen. Het is gewoon een gimmick, een onschuldige traditie waaraan niet gerammeld moet worden, want wie aan onze tradities raakt, raakt aan de kern van ons zijn.

Levende visjes

Maar is dat wel zo? Eeuwenlang geleden slikte men in Geraardsbergen levende visjes door tijdens het Krakelingenfeest zonder dat daar ooit vragen werden bij gesteld. De laatste jaren gebeurt dat wel, en waarom? Omdat de manier waarop we over visjes denken veranderd is. Het besef is tot ons doorgedrongen dat visjes levende wezens zijn die pijn voelen. 

Ons bewustzijn evolueert voortdurend, en dat is maar goed ook. Onze bereidheid om verder te kijken dan onze eigen neus lang is, kan alleen maar winst opleveren. Bekijk de hartverscheurende clip over het experiment van het Afro-Amerikaanse echtpaar Clark – googel ‘Black Doll, White Doll’ – waarin kleuters een zwarte en een witte pop voor zich krijgen. Op de vraag ‘Welke pop is de mooiste/ liefste?’ wijzen ze zonder uitzondering het witte exemplaar aan. Als de onderzoekers tenslotte vragen ‘Op wie lijk jij?’ wijzen ze na wat aarzelen de zwarte aan. Het is van een diepe treurigheid, het gebrek aan eigenwaarde bij die kleuters.

Kan je dat afdoen als iets wat er niet toe doet? Sterker: als wetenschappelijk kan aangetoond worden dat zwarte kinderen, ook nu nog, onder invloed van reclame, film en televisie denken dat blank de norm is, en zwart een foute afwijking, hoe kan je dan volhouden dat er niks moet veranderen? Wat kan je excuus zijn om dat te negeren?

Beeld Nederlandse Freelancers

‘Maar Zwarte Piet is toch niet slecht bedoeld’, werpt men geregeld op. Dat zal wel niet, maar daar gaat het niet om. Het gaat niet altijd om ons. Als de Nederlandse schrijver met Joods-Surinaamse roots Robert Vuijsje schrijft dat hij als kind de Sinterklaasperiode haatte omdat hij dan omwille van zijn huidskleur werd weggezet als ‘Zwarte Piet’, lachen we dat dan weg of negeren we het?

Ik denk dat dit de hamvraag is. Zijn wij bereid rekening te houden met de gevoeligheden van een ander, of blijven we onszelf zien als de maatstaf aller dingen?

Het is een belangrijke vraag. Als we echt geloven in een open, tolerante samenleving waar nieuwkomers welkom zijn, als we onszelf willen zien als progressieve Vlamingen die meegaan met hun tijd, hebben we geen andere keuze dan stil te staan bij emoties die misschien niet de onze zijn. Geen andere keuze dan rekening te houden met gevoeligheden die ons initieel vreemd zijn.

Discussie winnen

Acceptatie levert geen verlies op. Relatietherapeut Alfons Vansteenwegen schreef het al: ‘Als een van de twee partners een discussie wint, verliest de relatie’.

Niemand verliest iets als we er bij durven stil te staan dat sommige elementen uit ons Sinterklaasfeest kwetsend kunnen zijn voor anderen. Niemand wil de goedheiligman verbannen naar Spanje, het recept van niknakjes wijzigen, of kinderen verbieden hun schoentje te zetten. Het enige dat we vragen is om er even bij te stil te staan dat datgene wat voor ons vanzelfsprekend is, dat voor een ander misschien niet is.

Is dat trouwens niet een van onze basisopdrachten als mens: kijken naar de ander, erkennen en aannemen? Als het goed zit, doen we het in partnerrelaties – hij slaapt graag met het raam open, jij niet, maar je houdt van hem , dus – waarom zouden we het niet doen tegenover onze medeburgers? Van meer luisterbereidheid en empathie wordt de hele samenleving beter.

Daarom moeten we misschien niet plots verordonneren dat roetpieten de norm zijn, maar even stilstaan, omkijken en constateren: ‘Ah, zo denk jij er over.’ En dan even nadenken, en een gesprek beginnen en een nieuw gezamenlijk verhaal schrijven. En misschien komen we dan uit bij een Sinterklaastraditie waarin we ons allemaal kunnen herkennen, en toch onze veranderende maatschappij weerspiegelt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234