Maandag 18/11/2019
Beeld rv

Column

Mag en moet een overheid geld scheppen uit het niets?

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt om de twee weken.

‘Modern Monetary Theory’ (MMT) was een obscure macro-economische theorie die een bestaan kende op het internet en langs talrijke personal en groep-blogs een subcultuur van vurige adepten had gecreëerd. Het werd in de academische wereld volledig genegeerd.

Totdat een aantal Democratische politici in de VS zoals Alexandria Ocasio-Cortez (AOC) en Bernie Sanders een idee uit het MMT-universum overnamen. Dat was het idee dat de overheid geen beperkingen kent in het financieren van haar uitgaven omdat die overheid geld kan scheppen uit het niets; en dat ook moet doen.

De reactie in academische kringen was voorspelbaar. ‘Voodoo-economics’ schreef Larry Summers, de gekende Harvard-economieprofessor, en in een vroeger leven minister van Financiën in de Clinton-administratie. De reactie bij velen was er een van ontzetting, ook hier in Vlaanderen. Onmiddellijk werd het spookbeeld van hyperinflatie uit de oude doos gehaald. En dat doet natuurlijk elke deur naar redelijke discussie toeslaan.

Er is wel degelijk discussie mogelijk omdat een aantal ideeën van de MMT-adepten reeds minstens 100 jaar door macro-economen, waaronder Keynes, erg au sérieux werden genomen. Wat zijn die ideeën?

Alan Greenspan, de voormalige topman van de Amerikaanse Centrale Bank. Beeld EPA

Het uitgangspunt is dat de overheid van een land dat zijn eigen munt uitgeeft niet failliet kan gaan. Of zoals Alan Greenspan het in een interview van 2011 verwoordde: “De Amerikaanse overheid kan gelijk welk niveau van schuld terugbetalen omdat zij geld kan drukken om dit te doen. Er is dus geen enkel risico van faillissement voor de Amerikaanse overheid”.

Dat laatste geldt voor elke overheid die haar eigen munt heeft. Dus ook voor de Belgische overheid toen die nog niet in de eurozone zat en haar schuld uitgaf in Belgische frank. Die mogelijkheid bestaat nu niet meer voor die Belgische overheid, die haar schuld nu uitgeeft in euro’s, een munt waar ze geen enkele controle over uitoefent. Dat maakt dat de Belgische overheid, zoals u en ik, vandaag in het faillissement geduwd kan worden, terwijl dit niet mogelijk was in het verleden toen de eurozone niet bestond. Een erg paradoxale situatie die duidelijk maakt hoeveel soevereiniteit België verloren heeft toen het land in de eurozone stapte.

Miserie door inflatie

Uit het vorige volgt nu ook dat een overheid die haar eigen munt creëert haar uitgaven niet hoeft te dekken door belastingen of door uitgifte van schuld. Ze kan dat ook doen door geld te creëren. De enige beperking op zo’n monetaire financiering is de mogelijkheid dat dit tot inflatie kan leiden. Een beetje inflatie, zoals 2, 3 of 4 procent, is oké. Maar veel meer is gevaarlijk omdat het uit de hand kan lopen en tot veel miserie kan leiden.

Twee vragen kunnen hier gesteld worden. Ten eerste, hoe groot is de kans dat monetaire financiering tot buitensporige inflatie zal leiden? Dat zal afhangen van de omvang van die monetaire financiering. De MMT-adepten zijn hierover erg relax. Ik veel minder. De hoeveelheid geldcreatie die zonder inflatie kan gebeuren, hangt met name af van de conjunctuur. In een periode van hoogconjunctuur kan je geen monetaire financiering toelaten zonder risico voor inflatie. In een periode van laagconjunctuur met veel ongebruikte productiefactoren (arbeid en kapitaal) kan de overheid zich permitteren om uitgaven te dekken door wat meer gelduitgifte. Maar dat zal altijd beperkt moeten blijven.

Een tweede vraag is of de overheid de middelen heeft om, indien er inflatie aankomt, die weer de lelijke kop in te drukken? Het antwoord is positief. Als inflatie dreigt, kan de overheid het geld weer uit de economie halen door bijvoorbeeld belastingen te heffen. Het enige risico is dat die overheid op dat ogenblik politiek te zwak staat om dat te doen. Dat risico moet ingecalculeerd worden wanneer de overheid overgaat tot monetaire financiering van haar uitgaven.

Dogma’s

Die MMT-ideeën waren gemeengoed tot in de jaren 80 van de vorige eeuw. Onder invloed van het monetarisme werden ze verketterd. Die verkettering werd in Europa gecodificeerd in het Verdrag van Maastricht in het begin van de jaren 90. De landen die zouden toetreden tot de muntunie moesten het dogma onderschrijven dat overheidstekorten onder geen enkel voorwaarde gefinancierd mochten worden door gelduitgifte.

Dogma’s zijn nooit goed en hebben ons in het laatste decennium parten gespeeld. Ze hebben ons gedreven tot een verbod om overheidsinvesteringen te financieren door geld. Ze hebben bovendien geleid tot de aberratie dat publieke investeringen ook niet door schuld gedekt mogen worden. Dit dogmatisch denken heeft ons instrumenten ontnomen om levensnoodzakelijke overheidsinvesteringen te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234