Zaterdag 27/11/2021

OpinieWalter Zinzen

Machthebbers negeren vonnissen die hen niet bevallen. Hun minachting voor justitie is spreekwoordelijk

Walter Zinzen. Beeld Geert Van de Velde/Humo
Walter Zinzen.Beeld Geert Van de Velde/Humo

Walter Zinzen is oud-journalist bij de openbare omroep VRT.

Mark Elchardus is een socioloog die ik zeer bewonder. In zijn interview met deze krant (DM 16/10) staan veel behartenswaardige dingen. Maar hij zorgt ook voor veel verbazing. Vooral over wat hij niet zegt. Hij heeft het bijvoorbeeld wel over de zorgelijke staat van onze democratie maar nergens valt het woord “particratie”.

Liever richt hij zijn pijlen op de rechters. Zij hebben volgens hem het laatste woord en dat hoort niet. Hij noemt sommige rechters zelfs “activisten”, een term die Theo Francken graag zal lezen. Een toch wat onrustbarende constatering. Geheel en al volgens wat Montesquieu, de uitvinder van de “trias politica” (de scheiding der machten), ooit heeft bepaald, waken onafhankelijke, competente rechters erover dat wetten worden nageleefd. Zelfs als ze die af en toe moeten interpreteren, bijvoorbeeld omdat ze slecht zijn opgesteld, hebben rechters nog niet het laatste woord. Dat is voorbehouden aan de wetgevende macht: het parlement. De dames en heren die daarin zetelen, noemen we “volksvertegenwoordigers”. Zij voeren uit wat het volk wil.

Vrouwe Justitia. Beeld Shutterstock
Vrouwe Justitia.Beeld Shutterstock

Zo zou het althans moeten zijn. De waarheid is dat ze uitvoeren (meerderheid tegen oppositie) wat de ministers (of hun kabinetsleden) en hun partijbonzen hen opdragen uit te voeren. De volkswil? Die wordt hooguit als schaamlapje gebruikt. N-VA-voorzitter De Wever bestond het zelfs om ooit te beweren dat een parlementaire beslissing (die over het zogenaamde Marrakech-pact) niet de volkswil weerspiegelde. Nu roept hij voortdurend dat hij de staat wil hervormen buiten het parlement en de grondwet om. Zijn dit dan geen bedreigingen voor de democratie? Volgens Elchardus kennelijk niet. Althans, hij rept er met geen woord over.

Agusta-schandaal

Waarom zouden rechters niet te gepasten tijde het laatste woord mogen hebben? Zouden ooit de verantwoordelijken voor het Agusta-schandaal ter verantwoording zijn geroepen als niet rechters het laatste woord hadden gehad? Is het, bijvoorbeeld in de klimaatzaak, niet noodzakelijk dat een rechter de politici wijst op hun schuldig verzuim?

De waarheid is dat ook die klimaatrechter helemaal niet het laatste woord gehad heeft. De machthebbers negeren gewoon de vonnissen die hen niet welgevallig zijn. Hun minachting voor justitie is ondertussen spreekwoordelijk. Decennialang hebben ze ons gerechtelijk apparaat verwaarloosd of mismeesterd. Maar nu zouden rechters verantwoordelijk zijn voor het democratisch deficit? Dat is de wereld op zijn kop.

Ook zeer verbazend is de bewondering die Elchardus heeft voor “het volk”. Hij pleit voor een stelsel waarbij het volk een beroep zou kunnen doen op het parlement om “geen rekening te houden met de juridische toetsing”. Pardon? Komt hier het Gesundes Volksempfinden uit de onzalige nazitijd weer om de hoek gluren? Het volk, wie is dat? De hoog- of de laaggeschoolden? De patroons of de vakbonden? De cis of de trans personen? De autochtone blanken of de anders gekleurde nieuwelingen? Sedert wanneer is het volk een homogene groep die over alles hetzelfde denkt? Even later valt het woord “meerderheid”. Ha, dus toch. En hoe gaat die meerderheid zich manifesteren?

Fundamenteel probleem

Elchardus raakt hier een fundamenteel probleem aan. Via ons huidig kiessysteem kunnen we ons nooit uitspreken over concrete dossiers. Rekeningrijden, bijvoorbeeld. Geen draagvlak voor, riep de N-VA. Voor de verkiezingen weliswaar. Hoe wist ze dat? Hoe lossen we het op? Daarover heeft Elchardus het niet.

Het pijnlijkste heb ik voor het einde bewaard. “Illegaal het land binnenkomen is een gebrek aan respect”, zegt onze socioloog in het interview. Zou hij niet eerst eens kijken naar de manier waarop migranten door onze instanties (en door ons “volk”) behandeld worden? Respect is niet het eerste waaraan ik denk als ik naar hun behandeling kijk door de politie, de Dienst Vreemdelingenzaken of het Commissariaat voor de Vluchtelingen. Hoe respectvol waren onze voorouders die illegaal – en gewapend – Congo binnen gingen?

Socialisten, zo dacht ik , zetten zich in de eerste plaats in voor de “verworpenen der aarde”. Dat is wat vandaag de dag deze “illegalen” zijn. Stel je voor dat Emile Vandervelde de arbeiders, die in 1902 opkwamen voor het algemeen stemrecht , “gebrek aan respect” had verweten. (Zes betogers werden toen doodgeschoten door de Garde Civile.) Zou Elchardus niet beter, als een nieuwe Vandervelde, de havelozen van vandaag verdedigen in plaats van ze verwijten te maken? Tja, socialisten, wie zal ze vinden?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234