Vrijdag 03/02/2023

VS stappen uit Iran-akkoord

Macho's dreigen met chaos: Israël kan leven met Assad als het ‘probleem’ Iran en Hezbollah maar vrij kan oplossen

Netanyahu wordt – niet ten onrechte – als een van de souffleurs gezien die Trump gevoed hebben om de 'Iran-deal' te schrappen.  Beeld REUTERS
Netanyahu wordt – niet ten onrechte – als een van de souffleurs gezien die Trump gevoed hebben om de 'Iran-deal' te schrappen.Beeld REUTERS

Ko Colijn is defensiespecialist van Instituut Clingendael.

Ko Colijn

Na de aangekondigde terugtrekking van de Verenigde Staten uit de nucleaire deal met Iran is het, zoals verwacht , erg onrustig in het Midden-Oosten.

Trump is de gebeten hond, maar Israël ligt letterlijk in de frontlinie. Netanyahu wordt – niet ten onrechte – als een van de souffleurs gezien die Trump gevoed hebben om de 'Iran-deal' te schrappen. Omstreden, omdat ondanks Netanyahu's slideshow enig nieuw bewijs van Iraans bedrog niet geleverd is, en ook omdat de gevolgen voor de stabiliteit in het Midden-Oosten zeer onzeker zijn. En is het dat waard? In de ‘worst ever’ interpretatie van de Iran-deal kocht het nog altijd tien jaar bezinningstijd en zou het mogelijk zijn om na 2025 een aanvullend verdrag met Iran te onderhandelen, waarmee een semioorlogstoestand in elk geval weer een tijdje vooruitgeschoven zou zijn.

Nú is ineens alles onzeker en het gevaar bestaat dat hardliners nu radicale oplossingen gaan forceren voor zelf veroorzaakte crises. Alsof er nog niet genoeg problemen in het Midden-Oosten zijn, stapt Amerika uit een volkenrechtelijk verdrag, drie jaar na het afsluiten ervan. Eenzijdig en zelfs mét extraterritoriale dreigementen van straf voor wie Amerika niet volgt. Een premie op juridisch vandalisme. Tekende zich dit onheil al met de terugtrekking uit het klimaatverdrag af, Trump en de zijnen bewijzen hier basisprocessen zoals wapenbeheersing, strategische stabiliteit, conflictbeheersing en regionale veiligheid, een heel slechte dienst mee. Dit gedrag plaveit de weg ook voor wereldpolitieke entrepreneurs in de porseleinkast van het Midden-Oosten.

Het zou ook weer te verleidelijk, want te gemakkelijk, zijn om de schermutselingen tussen Iran en Israël onmiddellijk te relateren aan het besluit van Trump. Verband is er zeker wel, maar de Israëlische aanval op Iraanse depots en stellingen van de Revolutionaire Gardisten in Syrië zou er toch wel geweest zijn. Hij gaat minstens terug tot een Israëlische operatie van 9 april, waarbij zulke stellingen werden aangevallen en waarvoor Syrië vergelding had aangekondigd en waarmee al een actie-reactiepatroon in werking was gezet. Een klassiek geval van eindeloze, maar zinloze, interpunctie, want wie kan nu nog beweren wie ooit begon en wat dus ‘gerechtvaardigde verdediging’ of ‘agressie’ is in deze reeks?

Iran is hier zeker te ver gegaan. Het is echter wel duidelijk dat het klimaat om te escaleren en om oude stabiliteit in te ruilen voor nieuwe faits accomplis geschapen is. De strijd speelt zich af op meerdere niveaus. Besmettingsgevaar is zeker aanwezig, maar niet per se acuut. Op het allerhoogste niveau speelt natuurlijk de nucleaire kwestie. Israël, dat overigens zelf tientallen ‘geheime’ atoomwapens bezit, en geen lid is van het non-proliferatieverdrag en alle daarmee verbonden inspectieplichten verwerpt, denkt met Amerikaanse dekking nu Iran in één keer fijn te malen. Als het aan veiligheidsadviseur John Bolton ligt, wordt er zelfs een regime change in Iran geforceerd.

Ko Colijn. Beeld Hollandse Hoogte / Phil Nijhuis
Ko Colijn.Beeld Hollandse Hoogte / Phil Nijhuis

Assad "elimineren"

Op een niveau daaronder, maar wel dichterbij de grenzen van de Golan, denkt Israël Iran te kunnen terugdringen door eisen te stellen aan Assad. De Israëlische minister van Energie, Water en Nationale Infrastructuur Yuval Steinitz heeft begin deze week gedreigd Assad te zullen “elimineren” als hij Iran nog langer militair zijn gang laat gaan in Syrië. Een boodschap die door Netanyahu deze week ook aan Poetin zal zijn doorgegeven, maar ook omgekeerd te vertalen als een boodschap aan de Russen dat Israël kan leven met de oude status quo (= leven met Assad, en desnoods de Russen) als Israël en de VS het ‘probleem’ Iran en Hezbollah maar vrijelijk mogen oplossen.

Aangezien ook Rusland uiteindelijk geen belang heeft bij een nucleair ontspoord Midden-Oosten als achtertuin (Israël, Iran, en daarna Saudi-Arabië en Turkije) zou dat nog wel eens indruk in het Kremlin kunnen maken. Maar dreigen met chaos is altijd een wankel argument. En kwetsbaar voor vele ongelukken, zeker als de uitvoering is toevertrouwd aan macho’s en gekken

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234