Maandag 23/05/2022
Een leerkracht in het lager onderwijs. Beeld Photo News
Een leerkracht in het lager onderwijs.Beeld Photo News

OpinieOrhan Agirdag en Sarah Van Ruyskensvelde

Maak van het leraarschap weer een beroep en geen baan

Orhan Agirdag en Sarah Van Ruyskensvelde zijn professoren in de pedagogische wetenschappen aan de KU Leuven.

Redactie

De eerste schooldag, die morgen begint, roept ongetwijfeld herinneringen op. Hoe lang geleden ook, vrijwel iedereen herinnert zich nog die ene leraar die een bepalende invloed had op zijn of haar toekomst. En omgekeerd: ook leraren herinneren zich vaak nog die leerlingen voor wie ze het verschil hebben gemaakt.

En toch. Niet alleen aan wiskundeleraren maar ook aan leraren aan wie we goede herinneringen hebben is steeds meer een tekort. De persoonlijkheden met een roeping voor het lesgeven, een passie voor het vak en aandacht voor hun leerlingen, is daar nog plaats voor in het onderwijs?

De eindtermen bijvoorbeeld, ooit aanvaard als de ‘minumumdoelen’ van het onderwijs, zijn tegenwoordig in een 600 pagina’s dik monsterkookboek gegoten dat de leraars tot in het kleinste detail voorschrijft welke feiten, concepten, procedures, enzovoort (de lijst is lang) ze moeten doceren om eveneens vooraf gespecificeerde sleutelcompetenties, transversale competenties, cesuurdoelen, uitbreidingsdoelen, ontwikkelingsdoelen, attitudinale doelen, enzovoort (ook die lijst is lang) te halen. Waar in deze lange checklists plaats is voor de autonomie van de leraar, de liefde voor een vak en het pedagogisch project van de school is moeilijk te bepalen.

Ook de voorgestelde ‘centrale toetsen’ en de ‘canon’ zullen die autonomie aanvreten. Hoewel vaak goed bedoeld, installeren ze een strikt door de overheid bepaald kenniscorpus – soms meer bedoeld om haar eigen doelen te behalen – en hollen ze het vertrouwen in de expertise van de leraar om die kennis te toetsen verder uit. Hebt u mooie herinneringen aan die leraar die het voorgeschreven invulboek tot op de letter volgde en voorgekauwde toetsen gebruikte?

En uitgerekend op het moment dat de leraar na een woelige coronaperiode terug kan keren naar de klas gaan er stemmen op om niet langer elke leraar voor een klas te zetten. In de plaats daarvan wordt de leraar een tussenschakel in een strakke werkverdelingsmachine die één specifieke voorgeschreven taak uitvoert. Een dergelijke visie op onderwijs heeft veel weg van wat de Amerikaanse politicoloog en antropoloog James Scott in Seeing Like a State beschrijft: een centrale overheid die de samenleving denkt te kunnen organiseren op basis van rationele, wetenschappelijke modellen, maar in haar utopisch efficiëntiedenken de concrete, in dit geval schoolse, realiteit vergeet (en daarom ook faalt).

Het lerarentekort, dat verontrustende proporties aanneemt, staat niet los van deze tendensen. Het leraarschap, dat ooit een beroep was, dus een roeping, is stilaan gereduceerd tot een baan, een traject dat door anderen is uitgetekend en dat je gehoorzaam volgt. Als het onderwijs en de mooie herinneringen van de toekomstige generaties ons nauw aan het hart liggen moet het leraarschap opnieuw een beroep worden.

We zouden kunnen beginnen met het terugdraaien van de tendensen van standaardisering en centralisering in het onderwijs. Want voor een toekomst in het onderwijs als uitvoerder-aan-de-band zijn wellicht zelfs geen ‘saaie statistici’ warm te maken.

Aan onze collega’s in het leerplichtonderwijs wensen we alvast een gelukkig schooljaar en doen we een oproep om samen te werken met ons om hun metier, hun beroep, opnieuw de waardering en het vertrouwen te geven dat het verdient.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234