Woensdag 20/11/2019

Opinie

Lokale besturen zijn hét beleidsniveau van morgen

Beeld kos

Bart Somers (Open Vld) is burgemeester van Mechelen.

Waarom kan het beleid blijkbaar nooit meer iets goed doen? Om dat goed te begrijpen moet je het bibliotheekdebat nog eens van wat dichterbij bekijken.

Al jarenlang worstelt de Vlaamse overheid met een imago van keizer-koster. Niet geheel ten onrechte. Vlaanderen is een relatief jonge bestuurslaag, die steeds meer bevoegdheden kreeg. Als nieuwe staatsvorm wilde ze zichzelf bewijzen door op nieuw verworven bevoegdheden een eigen Vlaamse stempel te zetten. Begrijpelijk, maar met meer dan 88 administratieve entiteiten kwam een wildgroei aan regeltjes en procedures. Vooral de lokale besturen werden bij het handje genomen en betutteld. Voor zowat alles moeten we eerst een akkoord krijgen van Brussel. Vlaanderen en de gemeenten delen heel wat bevoegdheidsdomeinen. Met soms erg gedetailleerde subsidievoorwaarden, convenanten, verplichte beleidsplannen en een woud van regels werd de lokale autonomie aan banden gelegd, ingeperkt, uitgehold en platgedrukt.

Bart Somers, Open Vld Beeld Bob Van Mol

Regentenmentaliteit

Deze Vlaamse regentenmentaliteit is contraproductief. Lokale besturen zijn hét beleidsniveau van morgen. 'If mayors ruled the world' is meer dan een slogan. Willen we onze democratie - ja, zelfs de politiek - redden, dan zal dat op de eerste plaats lokaal gebeuren. Een lokaal bestuur is het best uitgerust om te netwerken, verbinden, vernieuwen. Gemeente en stad zijn het beleidsniveau dat de burgers nog vertrouwen. Let wel: lokale bestuurders nemen soms ook verkeerde beslissingen. Maar de ivoren torens van de Wetstraat bestaan lokaal gewoonweg niet. Wie een stad of gemeente bestuurt kan kritiek of commentaar niet ontlopen, zelfs fysiek niet.

Vorige week bracht Sven Gatz vanuit dit perspectief belangrijk nieuws. Gemeenten mogen zelf beslissen of en hoe ze hun bibliotheek organiseren. Zonder nog allerlei voorschriften te moeten vervullen en zonder ze voor de grotere vrijheid op kosten te jagen. Het geld dat Brussel via de sectorale subsidies voor de bibliotheken uittrekt, wordt tot de laatste eurocent overgemaakt aan het Gemeentefonds. Dat Gemeentefonds waakt erover dat elk lokaal bestuur het bedrag dat het nu krijgt, in de kas krijgt gestort.

Daarmee breekt Gatz met de keizer-kostermentaliteit. Zoals het nieuwe Vlaamse regeerakkoord ons dat al beloofd had. Zo'n beslissing kan alleen maar op applaus onthaald worden, denk je dan als lokale bestuurder. Maar doemdenkers en onheilsprofeten zagen alle lokale bibliotheken al sluiten. Hoe kan je die burgemeesters en schepenen immers vertrouwen? Zijn dat niet de amateurs, de tweedeklasseploeg van het politieke métier? Moeten we hen niet de weg wijzen of behoeden voor stommiteiten?

Eieren of jong

Eieren of jong, zegt een Mechels spreekwoord. Je kan niet tegelijk de Vlaamse regentenmentaliteit laken en toch protesteren als lokale besturen meer vrijheid krijgen. Voor mij mag en moet die beslissing van Gatz een symbolische start zijn van een verder terugtreden van de Vlaamse overheid uit de beleidsruimte van lokale besturen. Hopelijk wordt zijn voorbeeld gevolgd. Want er kan nog veel Vlaamse (en ook federale) betutteling uit het lokale beleid worden gehaald.

In Middelburg staan een bibliotheek en toeristisch kantoor in een gebouw, samen met een café. Zo komt er veel volk over de vloer en krijg je leuke combinaties. In Vlaanderen is dat nagenoeg onmogelijk, omdat elk beleidsdomein zijn eigen regeltjes oplegt aan de stad en gemeente. Voldoe je daar niet aan, dan krijg je geen vergunning of subsidie.

Het organiseren van buitenschoolse kinderopvang in een school, de rechtspositieregeling van het personeel, zinvol gebruik van de lokalen van gesubsidieerd deeltijds kunstonderwijs tijdens de schoolvakanties, het uittekenen van een openbaar vervoer op maat van de eigen gemeente, de woondichtheid in een bepaalde wijk... Telkens blijken ofwel conflicterende regels (vaak goed bedoelde) of een gebrek aan inspraak en beslissingsmacht de lokale dynamiek af te remmen. Een absurd voorbeeldje: als ik kleuren wil gebruiken om parkeerroutes aan te geven in mijn stad (binnenstedelijke parkings geel, vesten groen, verder weg blauw) dan mag dat niet van de Vlaamse administratie, want zij bepalen de kleurtjes en voor parkings mag ik maar één kleur gebruiken. Gevolg: minder duidelijkheid voor de gebruiker.

Sven Gatz was dus de eerste, maar met hetzelfde mechanisme krijgen de steden en gemeenten meer autonomie en vrijheid over de sectorale subsidies voor jeugd, sport, ontwikkelingssamenwerking, integratiewerking enz. Deze ambitie van de Vlaamse regering om de lokale autonomie te versterken verdient geen kritiek maar volle steun. Lokale besturen zijn niet de kneusjes van de politiek. Het is de bestuurslaag van de toekomst. Landen die dat begrijpen en ernaar handelen slagen er beter in die toekomst voor te bereiden en te omarmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234