Donderdag 21/11/2019

Opinie

Links heeft geen alternatief voor de hegemonie van N-VA

Beeld Wouter Van Vooren

Rudi Laermans is als socioloog verbonden aan de KU Leuven.

Het Vlaamse regeerakkoord bezegelt een wending die met de onderhandelingen tussen N-VA en VB al een eerste keer voluit werd geofficialiseerd (VB staat hier zowel voor Vlaams Belang als voor haar directe voorganger, Vlaams Blok). Tijdens de voorbije drie decennia is VB erin geslaagd om in Vlaanderen traag maar gestaag mee een nieuwe ‘grondstroom’ (dixit Bart De Wever) te creëren. Of haar partijleiders de gevangenisgeschriften van de eertijdse communistische leider Antonio Gramsci hebben gelezen is mij onbekend. VB voerde hoe dan ook met succes de strijd om de politiek-ideologische hegemonie.

Hegemonie, dat zijn ingesleten vanzelfsprekenheden als ‘wie hard werkt, komt er wel’ (dat is inderdaad een cliché van liberale snit). VB heeft oude evidenties inzake solidariteit opengebroken en er nieuwe ingang doen vinden. Paradoxaal genoeg varen die koers op een oude kerngedachte. De staat is er niet voor individuele burgers maar moet de natie veruitwendigen; en de natie is een eengemaakt volk met een eigen culturele identiteit. Deze etnische identiteitspolitiek fundeert niet alleen het harde anti-migrantendiscours van VB. Evengoed legitimeert ze de uitvallen naar ‘volksvreemde’ intellectuelen of artiesten en de pleidooien voor een ‘Vlaamsere’ VRT.

Rechtse hergroepering?

N-VA heeft de nieuwe grondstroom eerst proberen te herarticuleren. Ondertussen zitten we in de fase van het loutere recupereren, uiteraard onder druk van de eclatante comeback van het VB. Met het nieuwe Vlaamse regeerakkoord poogt N-VA om het hegemonische laken dat VB heeft geweven alsnog naar zich toe te trekken. Het verhogen van de drempel voor nieuwkomers via inschrijfgelden voor inburgeringstrajecten en strengere voorwaarden ter verkrijging van een sociale woning (ik zwijg nog over de verbluffende afwezigheid van een armoedebeleid die naam waardig) of de instrumentalisering van het cultuur- en mediabeleid vanuit een veronderstelde Vlaamse identiteit: het is VB light. Dat ‘lichte’ houdt wél een cruciaal accentverschil in. VB denkt à la Carl Schmitt in termen van vriend en vijand: hier het Vlaamse Volk, daar de Andere. In de verdunde versie veranderen die anderen in tegenstanders, wat zoals politiek denker Chantal Mouffe terecht heeft betoogd sterker aansluit bij het democratische ethos.

Over het nieuwe regeerakkoord valt natuurlijk nog meer te vertellen. Het bewandelt expliciet een neoliberaal pad: de overheid moet afslanken en staat in dienst van een verdere expansie van de markteconomie. Daarnaast treft echter de spreidstand die we alweer kennen van centrumrechtse populistische partijen als VB. Etnische identiteitspolitiek wordt gekoppeld aan een selectief sociaal beleid dat doorschoten is van zowel voorrangsmaatregelen voor autochtonen als neoliberale flinksheid (zie de gemeenschapsdienst voor werklozen).

Rudi Laermans Beeld rv

N-VA wil de politiek-ideologische hegemonie van VB recuperen en heeft daartoe haar hegemonie bij de Vlaamse regeringsvorming doorgedrukt. Dat Open Vld en vooral CD&V daarin meegaan, is een volgende stap in de richting van wat N-VA écht wil: een hergroepering van rechts (en eventueel ook links, zie het Amerikaanse model) binnen één partij of, als het niet anders kan, een kartel. Het centrum – lees CD&V – zal het gelag betalen.

Kwakkelend links

In Vlaanderen is er tot nader orde geen progressief partijproject dat vanuit een handvol wervende slagwoorden een krachtige aanzet tot alternatieve hegemonie biedt. De ‘onderstroom’ wordt vooral gecontesteerd vanuit het middenveld, dat niet toevallig wordt geviseerd door N-VA en het nieuwe regeerakkoord. Voortrekkers zijn de vakbeweging en in het bijzonder de milieubeweging. Sp.a noch Groen weet deze tegenstroom politiek-ideologisch te vertalen in een samenhangend programma dat ecologische en sociale duurzaamheid verzoent. Sp.a is een krimpende machtspartij met een vergrijzende basis en blijft ideologisch de gevangene van haar verleden. Groen profileert zich graag als een alternatieve beleidspartij en verslikt zich daarbij geregeld in concrete voorstellen die het gebrek aan een bredere visie onderstrepen.

In Vlaanderen wordt het voor politiek links de volgende vijf jaar ofwel passief overwinteren, ofwel het hervinden van een tweede politiek-ideologische adem in tandem met het actieve middenveld. Dat laatste vereist een moeilijke temporisering: tijdelijk afstand nemen van de horizon van direct beleid om vervolgens vanuit een breder ideologisch en maatschappelijk draagvlak op dat beleid te wegen. Ondertussen mogen politici van sp.a en Groen die plaatselijk meebesturen met N-VA het uitleggen. Want ze zullen Vlaamse maatregelen moeten implementeren die regelrecht ingaan tegen de ideeën van fairness, solidariteit en duurzaamheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234