Zaterdag 24/08/2019

Standpunt

Links, dit waren godverdomme jullie kiezers

Beeld EPA

Bart Eeckhout is commentator bij De Morgen.

Er gaat op het internet een leuke, zij het vervalste foto rond van Nigel Farage. Het gelaat van de leider van de populistisch-rechtse Ukip-partij, en grote winnaar van het brexitreferendum, is gefotoshopt in het beeld van een ruige punker, inclusief hanenkam en opgestoken middenvinger.

Het plaatje is fictief, maar inhoudelijk klopt het helemaal. Nigel Farage & co. hebben de Europese elite en het Britse establishment de geweldige oplawaai bezorgd waar de punks veertig jaar geleden al over zongen. De kreet 'No future for England's dreaming' van de Sex Pistols in 1977 heeft een nieuwe lading gekregen. De Britten gaan nu een onzekere tijd tegemoet, waarin niets vanzelfsprekend is, de eenheid van hun koninkrijk nog het minst.

Bart Eeckhout. Beeld Wouter Van Vooren

Idioot Cameron

De zege van de brexiteers bezegelt een merkwaardig bondgenootschap van Engelse nationalisten die de oude orde in de natie willen herstellen en van vele gewone, vooral oudere Britten die zich de dupe voelen van de economische en culturele omwenteling die ze met de Europese Unie associëren.

Ook al komt de uiteindelijk keuze voor 'leave' als een schok, toch zat die oplawaai er aan te komen. De opstand tegen de elites zit overal, afkeer van het Europese bestuur is er een uiting van. Er was al het alweer verdacht snel terzijde geschoven Nederlandse neen van het Oekraïne-referendum; er was al de uiterst nipt vermeden verkiezing van een extreemrechts president in Oostenrijk.

Dat ze maar goed opletten in de Verenigde Staten. De brexit toont aan dat grote groepen misnoegde en wanhopige kiezers bereid zijn irrationele keuzes tot in hun uiterste consequentie door te drijven.
Woede in het pro-Europese kamp is dan misschien een begrijpelijke primaire reactie, laten we toch maar het moreel superieure toontje achterwege laten. Natuurlijk mag verliezer David Cameron zijn plaats opeisen in de geschiedenis als een van de grootste politieke idioten in het Europa van deze eeuw. Zijn gok op een referendum zet een kettingreactie in gang waarvan het einde nog niet in zicht is. Nog meer EU-exits? Schotse afscheiding? En misschien wel de grootste reden tot zorg: opnieuw conflict in Noord-Ierland? Het zou allemaal kunnen, dankzij David Cameron.

Wraak na Maastricht

De verantwoordelijkheid stopt daar niet. Ook nu weer wordt het gros van de 'leave'-stemmers weggezet als domme, bange, geborneerde, blanke bejaarden. Wat een minachting.

Dringt het dan nog niet door dat het precies dit geïnstitutionaliseerde misprijzen is dat zoveel burgers van de EU afkeert? De drijfveer achter de brexitstem is een gevoel van verlies en de angstaanjagende zekerheid dat bij een politiek status quo nog meer verloren zal gaan. Dat heeft een meerderheid van de Britten ertoe gebracht een riskante sprong in het duister te wagen. Is het dan te veel gevraagd om eens goed na te gaan waarom zovelen minstens het gevoel hebben dat van dit Europa voor hen niets goeds te verwachten valt?

De keuze voor de brexit, en de golf van verzet tegen het Europese establishment in het algemeen, is de wraak na Maastricht. De eenmaking van de eenheidsmarkt na 1992 heeft de Europeaan gemiddeld meer welvaart bezorgd. In die vorige zin is het woord 'gemiddeld' van groot belang. 'Dit' Europa heeft ook veel verliezers gemaakt, en vooral de kloof tussen wie wint en wie verliest genadeloos uitgediept. Kijk naar de stemprofielen van het 'remain'- en het 'leave'-kamp en je merkt behalve een generatiekloof ook een kloof in opleiding en sociale achtergrond. Het is de kloof tussen wie veel en weinig te verwachten heeft in dit politiek-economische systeem.

De stem uit de EU is ook een stem tegen een volgehouden eenzijdig neoliberaal economisch beleid, tegen de ideologische wellust van budgettaire hardvochtigheid en tegen de grote ongelijkheid die daar het resultaat van is, met name ook in Groot-Brittannië. Het cynische is natuurlijk dat de politieke rattenvangers van de brexit die kloof van ongelijkheid helemaal niet willen overbruggen, maar juist willen uitdiepen tot profijt van de eigen elites.

Nederlaag van de progressieven

Daarom is deze nederlaag van de Europese Unie ook de nederlaag van links. Als het 'Europa' niet lukt om het kwetsbare deel van zijn bevolking te beschermen tegen economische globalisering, afkalving van de sociale zekerheid en culturele vervreemding, dan is het omdat links er de voorbije kwarteeuw niet in geslaagd is een geloofwaardig democratisch en rechtvaardig alternatief neer te zetten. Te gretig is al die tijd vrede genomen met een plaatsje aan de rijke tafelen van de macht.

Is het voor links niet dieptreurig dat ook nu weer de enige duidelijke (maar onhaalbare) visie op een ander solidair Europa van de liberaal Guy Verhofstadt moet komen, van wie je de sociale heilstaat toch ook niet mag verwachten? Waar zit de progressieve droom voor een ander Europa? Wie biedt een volwaardig alternatief voor de treurnis van de austerity?

Is het voor links niet dieptreurig om uit het eigen kamp ook weer die minachtende commentaartjes te moeten horen over die zogenaamde bange blanke Engelsmannetjes die in hun eigen ongeluk lopen? Hoezo, dom? Dit waren godverdomme jullie kiezers. Het is niet de historische rol van links om die mensen te beschimpen, het is hun plicht om die mensen te beschermen.

In een voor zijn doen vlammend opiniestuk in deze krant geeft oud-minister en hoogleraar Frank Vandenbroucke een interessante aanzet. Maak van de EU een 'pool' van welvaartsstaten. Met ruimte voor nationaal beleid, maar ook met een solidaire verzekering tegen gemeenschappelijke risico's.

We moeten de brexitkiezers, de Le Pen-kiezer of de VB-kiezer geen gelijk geven. We moeten de leugenachtige claims en onrealistische en soms onmenselijke oplossingen van hun politieke idolen niet overnemen. Een brexit zal de instroom van migranten niet droogleggen, wellicht integendeel.

Maar we moeten de zorgen en de woede van deze kiezers wel begrijpen en respecteren.

Deze politieke systeemschok biedt een kans om van een antwoord op die bekommernis eindelijk ook een keer bestuurlijk werk te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden