Zondag 13/06/2021
Saskia de Coster Beeld DM
Saskia de CosterBeeld DM

ColumnSaskia de Coster

Lijnrecht activisme blijft een vorm van betrokkenheid met enorme beperkingen

Saskia de Coster is auteur en writer in residence aan de KU Leuven.

De aanleiding voor deze column: acties die helemaal niet in het nieuws van een land komen. Ik blijf namelijk botsen op de beperkingen van activisme. In zijn kwalijkste vormen kan activisme enerzijds neigen naar kolonialisme en anderzijds naar narcisme. Let me explain.

Activisme is rechtlijnig actie voeren en zichtbaar protesteren om een politieke of sociale verandering te verkrijgen. Petities, stakingen, de historische March on Washington in 1963, de barricade in Parijs in 1871: allemaal geldige vormen om met gelijkgezinden te ijveren voor bepaalde rechten. En: in de context van een westerse democratie. Psychologisch kan een activist het zwaar te verduren hebben, maar in een rechtsstaat moet de politie de concreet bedreigde activist beschermen.

Ik was voor research in Egypte, in de beroezende chaos van Caïro. Sinds 2013 staat het land onder dictatuur van president Al-Sissi. Het leven draait er vaak om wat het nieuws helemaal niet haalt. In een rustige compound een uur van Caïro sprak ik een overheidsgezinde auteur. Op mijn vraag of er Egyptische gays zijn (covid bestaat er volgens sommigen namelijk niet) gaf hij grif toe: ‘Het leven voor gays hier is de hel’. De Egyptische gevangenissen tellen 60.000 politieke gevangenen. Bij de gevangenen zijn ook gays die onder de koepelterm ‘staatsvijandigheid’ en in afwachting van een proces vastzitten. Vaak worden ze door politie mishandeld en verkracht. Dringende actie is nodig. Maar welke tools werken waar?

Shereen El Feki laat in Sex and the Citadel, Intimate Life in a Changing Arab World (Vintage) een groot aantal stemmen uit het Midden-Oosten aan het woord, over seksualiteit en verandering. Onder pseudoniem vertelt een lesbische getuige hoe haar diepgelovige familie haar nu aanvaardt, dankzij een vers over hypocrisie dat zij vond in de Qu’ran. Nu is haar levenswijze Gods wil, volgens haar ouders. Activisme is contextgebonden. Een andere, geanonimiseerde getuige zegt dat de geïmporteerde regenboogacties volledig voorbijgaan aan het sociale weefsel. De hele maatschappij struggelt en moet navigeren tussen persoonlijk verlangen en familietraditie. ‘This is not a gay issue, this is a social issue’, zegt ze.

Niemand daar kan het risico lopen zomaar onder eigen naam te getuigen. Je anonimiteit en onzichtbaarheid zijn je enige maatschappelijke redding als je actie wil voeren. Binnen het westerse activisme daarentegen, of beter: binnen een democratie, gebruiken sommige activisten hun gezicht maar al te graag als icoon op sociale media, gerecupereerd door een kapitalistisch likes-systeem. Voor iemand gevangen in behaagzucht wordt activisme een middel tot zelfverheerlijking.

Activisme als gereedschap van democratische landen kan je niet zomaar gaan importeren. Het doet denken aan zelfgenoegzame missionarissen die met hun bekeringsijver mensen gingen redden. In een klimaat van repressie de zichtbare, luid roepende activist gaan spelen is destructief, respectloos en koloniaal. Lijnrecht activisme blijft een vorm van betrokkenheid met enorme beperkingen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234