Maandag 19/08/2019

Opinie

Lessen uit Hongarije: hoe de media het doelwit bij uitstek zijn voor autocratieën en democratieën in verval

De Hongaarse premier Viktor Orban. Beeld BELGA

Pamela Druckerman is columniste bij The New York Times. Ze woont en werkt in Parijs.

Wat betekenen de aanvallen op de nieuwsmedia overal ter wereld voor de toekomst van de democratie? Een reisje naar Boedapest is verhelderend.

Toen ik onlangs Hongarije bezocht, wist ik dat de democratie in dat land op haar retour is en de regering steeds autoritairder optreedt. Ik wist dat premier Viktor Orban in april een derde termijn won door de kiezers ervan te overtuigen dat ze werden bedreigd door een denkbeeldige combinatie van islamitische migranten, de in Hongarije geboren Amerikaanse miljardair George Soros en bureaucraten van de Europese Unie.

Maar ik begreep pas hoe Orban daarin geslaagd was toen ik met Hongaarse journalisten praatte. Ze legden uit dat Orban eerst de nieuwsmedia onder vuur nam omdat ze bevooroordeeld zouden zijn. Vervolgens namen hij en zijn bondgenoten vrijwel alle media over. Uitgeverijen en televisiezenders werden opgekocht en ofwel opdoekt, ofwel van binnen uit getransformeerd in propagandaorganen voor de populistische agenda van Orban en zijn partij, Fidesz.

Nationale loterij

Er is nog altijd onafhankelijk online nieuws, maar de meeste Hongaren zien het niet. En wanneer een website de corruptie van de regeerders aan de kaak stelt, vormen de media die Orban goedgezind zijn front om hem aan te vallen. Op die manier wil de regering de mensen ervan overtuigen dat alle kritische nieuwsbronnen onbetrouwbaar zijn.

Hongarije was bijzonder kwetsbaar voor dit soort manoeuvres. Het land is pas sinds 1989 een democratie en de meeste media blijven sterk afhankelijk van door de overheid betaalde reclame voor van alles en nog wat, van de nationale loterij tot de staatsopera – reclame die sinds jaren naar de bevriende pers gaat.

De journalisten die ik in Boedapest ontmoette, waren vooral onder de indruk van de snelheid van de verandering, en van het feit dat een combinatie van geld en angst genoeg was om een pijler van de democratie te breken. “Dit is Rusland niet”, zegt Lukacs Csaba. “De journalisten zijn niet bang dat ze vermoord zullen worden. Maar wel dat ze hun baan zullen verliezen. Dat volstaat.”

Csaba was een reporter van Magyar Nemzet, een 80 jaar oud dagblad dat in april de boeken neerlegde. (Toen de eigenaar van de krant met Orban brak, droogde de bron van overheidsadvertenties op.)

In mei begonnen Csaba en een twintigtal ex-collega’s met een weekblad, Magyar Hang (‘De stem van Hongarije’). De meeste nummers verschijnen zonder reclame, omdat de adverteerders overheidsrepresailles vrezen als ze het blad zouden steunen. Magyar Hang wordt over de grens gedrukt, in Slowakije, want alle Hongaarse drukkerijen weigerden zijn klandizie.

Magyar Hang is een conservatief, centrumrechts blad. Sommige medewerkers, onder wie Csaba, waren vroeger aanhangers van Fidesz. Maar omdat zij niet lief zijn voor de regeringspartij, krijgen de journalisten geen officiële erkenning, worden ze niet toegelaten tot persconferenties en wil geen enkele ambtenaar hen te woord staan.

Volksvijanden

De nieuwsmedia zijn niet Orbans enige slachtoffer. Vorige week liet de Centraal Europese Universiteit, waarvan Soros een van de stichters is, weten dat ze als gevolg van de aanvallen van de overheid haar hoofdzetel van Boedapest naar Wenen zal verhuizen.

Maar de media zijn overal een doelwit bij uitstek voor autocratieën en democratieën in verval. De nieuwe Braziliaanse president dreigt met een boycot van overheidsadvertenties tegen de Folha de São Paulo, de krant die aan het licht bracht hoe aanhangers van Bolsonaro een fake-newscampagne op WhatsApp financierden om hem aan zijn verkiezingsoverwinning te helpen. Donald Trump beweert om de haverklap dat artikelen die hem bekritiseren pure verzinsels zijn en noemt journalisten ‘volksvijanden’. En de Saudische regering was blijkbaar het brein achter de moord op haar criticus Jamal Khashoggi, een columnist voor The Washington Post.

Op het eind van mijn bezoek sprak ik met Gyorgy Zsombor, de hoofdredacteur van Magyar Hang. “Tien jaar geleden konden we ons niet voorstellen dat dit in Hongarije zou gebeuren”, zei hij. “Wij dachten dat de democratie sterker was.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden