Zaterdag 19/10/2019
Mark Elchardus. Beeld rv

Meningen

Laten we rechters even diep in de ogen kijken

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en opiniemaker bij De Morgen.

Redouane Ahrouch, oprichter van de partij Islam, werd veroordeeld omdat hij mevrouw Emmanuelle Praet niet in de ogen wilde kijken. Ik zat ooit met hem en Zuhal Demir (N-VA) in een uitzetting van De afspraak. Daar weigerde hij mevrouw Demir in de ogen te kijken. Hij beledigde haar op een waarlijk schokkende wijze – zij zou de Kamer van Volksvertegenwoordigers verwarren met haar slaapkamer. Het is overduidelijk dat Redouane Ahrouch zich resoluut aan de andere kant van redelijkheid en aanvaardbaarheid positioneert. Zijn houding en woorden zijn verwerpelijk.

Maar gaan we mensen veroordelen omdat ze verwerpelijke dingen zeggen, anderen niet in de ogen willen kijken of geen hand willen geven? Zijn houding botst met onze normen en tradities, zeker, maar kunnen we niet meer vertrouwen stellen in de charme en de overtuigingskracht van onze tradities? Moeten we, om ze te verdedigen steeds naar wet en straf grijpen? Men kan zich daar vrolijk over maken. Hoe lang en op welke manier mag men dan in de ogen kijken voor het een geval van #MeToo wordt? En wat gebeurt er als het gerecht, waar weken jaren en seconden uren duren, die tijd moet meten? 

 Maar vrolijkheid past hier niet. Er is, bij manier van spreken, altijd de keuze of je voor het regelen van het maatschappelijke leven beroep doet op normen en waarden die door de samenleving worden gedragen of daarentegen enkel rekent op een in de wet vastgelegde norm, op een wetskrachtige norm. Onze samenleving is mettertijd duidelijk minder vertrouwen gaan stellen in haar waarden en normen en is steeds meer beroep gaan doen op wet en rechters. De rechtsgeleerde Jacques Krynen spreekt van een kolonisering van de samenleving door het recht. Zijn collega Joseph Raz stelt dat men op die manier de wet leeg en onvruchtbaar maakt. De veroordeling van Redouane Ahrouch is een extreem voorbeeld van die tendens. Wat we hier zien is recht tegen moraal, recht tegen de samenleving.

Antigone van Sophocles is in onze cultuur waarschijnlijk wel dé klassieke formulering van de spanning tussen moraal en wet. Antigone mag haar broer volgens de wet niet begraven. Zij stelt haar moraal boven de wet en begraaft haar broer toch. Ik hoorde ten tijde van de klimaatspijbelaars vergelijkingen tussen de leerlingen die burgerlijk ongehoorzaam waren en Antigone. Ik veronderstel dat de mensen die deze vergelijking maakten het treurspel dan niet tot het einde hadden uitgezeten. Nadat Antigone haar broer heeft begraven en de wet gebroken, doodt ze zichzelf. De zin van een moraal die zich boven de wet stelt, is precies dat je daarvoor tot grote offers bereid bent. Voor mensen die denken als Redouane Ahrouch maakt de veroordeling van hem een held die consequent de gevolgen draagt van zijn morele moed. Terwijl de rest van ons nogmaals toont dat zij onvoldoende vertrouwen stellen in de overtuigingskracht van onze waarden, normen en tradities. Daarom is het hulpeloos toekijken terwijl alle menselijke gevoelens en verhoudingen tot recht en rechten worden herleid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234