Maandag 08/08/2022

OpiniePatrik Vankrunkelsven

Laten Belgen zich wel te weinig screenen op kanker?

Scan om longkanker op het spoor te komen. 'Artsen moeten de voor- en nadelen van screening communiceren en burgers zelf laten beslissen waar zij zich het beste bij voelen', vindt Vankrunkelsven. Beeld Universal Images Group via Getty
Scan om longkanker op het spoor te komen. 'Artsen moeten de voor- en nadelen van screening communiceren en burgers zelf laten beslissen waar zij zich het beste bij voelen', vindt Vankrunkelsven.Beeld Universal Images Group via Getty

Patrik Vankrunkelsven is directeur van het Belgisch Centrum voor Evidence-Based Medicine (Cebam).

Redactie

Uit het iVox-onderzoek blijkt dat Belgen zich ‘te weinig’ laten screenen voor kanker. Die stelling komt over als schuldig verzuim. De werkelijkheid is genuanceerder. Screening heeft de bedoeling een voorloper van kanker of kanker in een vroegtijdig stadium te ontdekken. De bijdrage aan de gezondheid van deze ‘secundaire’ vorm van preventie is maar een fractie van wat primaire preventie kan doen (niet roken, gezond eten, gewichtsbeheersing, voldoende lichaamsbeweging en verstandig omgaan met alcohol en zon). Het is belangrijk om dat alvast te benadrukken om het in perspectief te zetten.

Daarnaast is er bij elke vorm van screening een balans tussen voor- en nadelen. Voor sommige vormen van kankerscreening, zoals voor darmkanker en baarmoederhalskanker, is die balans vrij duidelijk in het voordeel van screening. Voor andere vormen van kanker, zoals prostaatkanker en borstkanker, is die balans eerder in evenwicht. Het voordeel in deze gevallen is dat de kanker in een vroegtijdig stadium gevonden kan worden en met meer kans op succes behandeld kan worden.

Aan de andere kant van de balans zijn de nadelen: sommige kankers of voorlopers ervan zullen zich niet verder ontwikkelen of nooit aanleiding geven tot overlijden. Maar aangezien we dat meestal niet kunnen voorspellen, zullen ze wel behandeld worden, en dat geeft bij een groot aantal gescreende mensen aanleiding tot angst, lijden en onprettige tot gevaarlijke nevenwerkingen, die ze zonder screening nooit zouden moeten ondervinden.

Screenen heeft voor sommige aandoeningen dus iets weg van een loterij: je kan er goed mee varen en het lot van je leven treffen, maar evengoed een slecht lot. Die kansen moet iedereen kennen en afwegen voor zichzelf.

Als burgemeester van de gemeente Laakdal was ik ooit fier dat we in onze gemeente het hoogste aantal deelnemende vrouwen aan borstkankerscreening hadden, meer dan 60 procent. Nu zou ik daar gematigd enthousiast over zijn: waren al die vrouwen goed geïnformeerd en op de hoogte van de potentiële nadelen? Hadden ze in alle vrijheid een beslissing kunnen nemen, zonder maatschappelijke druk of door een drammerige campagne?

We moeten er dus mee ophouden ons te fixeren op de cijfers. We moeten de voor- en nadelen communiceren en burgers zelf laten beslissen waar zij zich het beste bij voelen. Als ik als arts vind dat prostaatkankerscreening niet het beste is voor de bevolking is dat één mening. Maar ik moet die niet opleggen aan mijn individuele patiënt, die de voor- en nadelen afgewogen heeft en zich wel comfortabel voelt bij een PSA-test.

Conclusie: kankerscreening is een medaille met twee kanten. Wij moeten de patiënten daar goed over inlichten en hen zelf laten beslissen. Als bijvoorbeeld 60 procent van goed geïnformeerde mannen beslist géén prostaatkankerscreening te laten doen, is dat geen slecht of goed resultaat. De wetenschap laat niet toe om daar nu een uitspraak over te doen. Het belangrijkste is dat de patiënt zelf zonder morele dwang deze beslissing neemt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234