Donderdag 08/06/2023

OpinieGie Goris

Kunst is niet voor koeien, ook niet in de Kempen

De belangrijkste cultuurtempel uit de Kempen is een stuurloos schip zegt Gie Goris. ‘Intussen heeft de Warande zelfs meer directeurs dan artistieke eindverantwoordelijken.’ Beeld Tine Schoemaker
De belangrijkste cultuurtempel uit de Kempen is een stuurloos schip zegt Gie Goris. ‘Intussen heeft de Warande zelfs meer directeurs dan artistieke eindverantwoordelijken.’Beeld Tine Schoemaker

Gie Goris is journalist en ex-hoofdredacteur van MO*

Gie Goris

Cultuurhuis de Warande in Turnhout was lang een baken in het culturele landschap van Vlaanderen. Vandaag is het een stuurloos schip met te veel kapiteins. Als het steven nu gewend wordt, kan de ijsberg nog vermeden worden. Maar het is één voor twaalf.

Kunst is niet voor koeien, zei de cineaste Marie-Clémence Paes uit Madagascar ooit. Koeien volstaan met voeder en beschutting, mensen niet. Of dat eerste waar is, is betwijfelbaar. Het tweede staat als een paal boven water. Mensen worden mens dankzij elkaar, en doen dat in taal, cultuur en kunst. Daarom was cultuur ook het eerste strijdpunt voor de vroegere Vlaamse beweging. En om ervoor te zorgen dat kunst niet langer het prerogatief zou zijn van een afgeschermde grootstedelijke elite, investeerde Vlaanderen volop in cultuurcentra. Vreemd genoeg lijkt van die prioriteit weinig over te blijven nu het Vlaamse project meer vorm krijgt.

Een van de eerste grote projecten van Vlaamse cultuurspreiding en artistieke excellentie – de Warande in Turnhout – zou ook wel eens het eerste kunnen zijn dat ten onder gaat aan de Vlaamse staatsvorming en de nieuwe bestuurscultuur die ermee samenhangt. En wellicht niet het enige.

Feestje op Titanic

De Warande vierde onlangs haar vijftig jaar bestaan. Het was een feestje waarbij het orkest op de boeg van de Titanic zat, zo blijkt. Want in zowat alle kranten wordt nu melding gemaakt van een stuurloos schip. Al betekent dat niet dat er geen kapitein is. Er zijn zelfs drie directeurs. Beter nog: de algemene leiding van de belangrijkste cultuurtempel uit de Kempen is sinds september 2022 in handen gegeven van een consultancybedrijf dat aankondigde dat drie van zijn dedicated professionals de dagelijkse leiding in handen zouden nemen.

Intussen heeft de Warande zelfs meer directeurs dan artistieke eindverantwoordelijken. Eerst vertrokken de verantwoordelijke voor communicatie en de verantwoordelijke beeldende kunst – na als duo het directeurschap ad interim te hebben ingevuld. Vorige week stuurde de nieuwe directie ook de curator voor jeugd en die voor theater en dans, samen met twee technici, retour naar de stad waar ze wel een vast contract mee hebben, maar die geen werk voor hen heeft.

Als er iemand verantwoordelijk is voor de huidige chaos, dan is het cd&v-politica en provinciaal bestendig afgevaardigde Kathleen Helsen. Zij is voorzitter van het autonoom provinciebedrijf (APB) de Warande. Ze overlegt nauwelijks met middenveldpartners of culturele partners. Zelfs het stadsbestuur kan niet veel meer doen dan tandenknarsen. Helsen zorgde ervoor dat er voor de dagelijkse leiding een Europese aanbesteding uitgeschreven werd, waarop enkel bedrijven konden intekenen.

Dat laatste was het resultaat van een “intens traject”, begeleid door de Antwerp Management School (AMS), stelde ze. In feite ging het om een advies door het Nederlandse bedrijf Sioo, geschreven door twee mensen die voordien werkten voor de AMS. Naar verluidt bestaat er zelfs geen schriftelijk rapport van dat traject of advies. Sterk werk!

De keuze voor C-lever was dan ook tekenend. Het bedrijf vernoemt cultuur zelfs niet in de lijst van tien sectoren waarin het actief is en expertise heeft. De zelfdefinitie krijg je enkel in het Engels, en klinkt holler dan een lege koeientrog: “C-lever.org is a social, value driven, impact enterprise. Powered by a collaborative international network of dedicated professionals (… blablabla).”

De Warande werd in 2009 een APB omdat het budgettaire gewicht van een ambitieus en duidelijk bovenlokaal cultuurcentrum te zwaar werd voor een stadje van amper 40.000 inwoners. In 2016 volgde echter de beslissing van de Vlaamse regering om de provincies uit te kleden, te beginnen bij persoonsgebonden materies zoals cultuur. De provincie Antwerpen moest de verantwoordelijkheid voor de Warande dus ofwel doorgeven aan de Vlaamse regering zelf of teruggeven aan Turnhout. “De Warande is te groot voor Turnhout en te klein voor Vlaanderen”, schreef Geert Sels in De Standaard. Daarmee vat hij heel beknopt samen waarom er na al die jaren nog geen uitzicht is op een oplossing. En dus: waarom het schip met drie kapiteins stuurloos is.

IJsberg

De ijsberg waarop de Warande te pletter dreigt te varen, doemt op aan het einde van 2024. Tegen dan houdt het huidige uitzonderingsstatuut onherroepelijk op. Van voorzitster, directeurs of bevoegde overheden komt klank noch plan, uitleg noch strategie. Het publiek dat talrijk en uiterst tevreden blijkt, krijgt vandaag geen perspectief en straks misschien geen programmatie meer – tenzij van managementconsultants die komen uitleggen hoe iedereen voortaan zelf social, value driven en impactful kan zijn.

De indruk ontstaat dat het directeursbedrijf en de hogere overheden denken dat Kempenaars nog héél dicht bij hun koeien staan. Geef ze wat mais en een open schuur, dan loeien ze niet en zijn wij gerust. Intussen wordt de belangrijkste cultuurinstelling van de regio uitverkocht aan een bedrijf dat op de vloer afwezig is en geen idee heeft van het belang van nabije kunst en cultuur, maar wel beseft dat de bestuurlijke elite vandaag valt voor managementjargon.

Frans Van Mechelen, de eerste minister voor Vlaamse Cultuur in de Belgische regering en trotse Turnhoutenaar, draait als een tol in zijn graf. Een Vlaamse regering die geen zorg draagt voor haar cultuurcentra, een beleid dat kunst niet langer ziet als drager van menselijkheid en er daarom in investeert, een provincie die verdwaalt in het zoveelste dure consultancydoolhof, een stad die haar eigen tempel niet meer kan onderhouden, een cultuurhuis dat zich laat leiden door lieden die zich niet eens in het Nederlands willen voorstellen. O tempora, o mores. Of neen, het is 2023, en dus moet het zijn: a hard rain is gonna fall. Tenzij stad, provincie en gewest nu eens eindelijk en samen voor een echt beleid zouden zorgen. Omdat kunst, cultuur en taal ons menselijk maken.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234