Donderdag 20/01/2022

Opinie

Kunst en politiek zijn in Duitsland niet van elkaar te scheiden

Een deel van de Berlijnse muur dat ook na de val in 1989 bewaard is gebleven. Beeld PHOTO_NEWS
Een deel van de Berlijnse muur dat ook na de val in 1989 bewaard is gebleven.Beeld PHOTO_NEWS

Dimitri Lauwers is filosoof en fotograaf. Hij woont al zeven jaar in de wijk Kreuzberg (Berlijn).

Dimitri Lauwers

Toen ik zeven jaar geleden naar Berlijn verhuisde, grapte ik dat het mijn doel was om naakt op de bühne van de Komische Oper te landen. Ik had nooit gedacht dat dit bijna werkelijkheid zou worden. Tot ik een jaar geleden in rode zwembroek op de bühne van het Deutsche Theater stond te zingen. Waarom de kleur van die zwembroek me meer kopzorgen baarde dan de schaarste van de stof, vertel ik hier.

Twee jaar geleden bracht mijn vriendin Julia me op het idee om tot een koor toe te treden. Aangezien ik nooit een instrument had leren bespelen, vond ik dit een heel interessant idee. En zo werd ik met trots lid van het Chor der Humboldt-Universität. De koristen stammen grotendeels uit Oost-Berlijn, en velen onder hen zijn oud genoeg om de Wende te hebben meegemaakt. Ik herinner me goed hoe ik plots tussen dit bonte gezelschap stond en bij mezelf dacht: is er iets aan deze mensen waaraan je kunt aflezen dat ze uit het oosten van het land komen? En hoe verhouden deze mensen zich tot de Duitse geschiedenis? Want was dit koor niet ontsproten uit de DDR?

null Beeld kos
Beeld kos

Een jaar later belandde ik via dit Humboldt-Uni-Chor in het theater, als lid van het fictieve Chor der Rodauer Glasfabrik. Net als in het antieke theater moest dit koor de handeling van commentaar voorzien. We leverden dus commentaar bij Carl Sternheims Tabula Rasa: Gruppentanz und Klassenkampf. Onder het motto 'Wer hat uns verraten? Die Sozialdemokraten!' zongen we stukjes uit het socialistische liederboek. Daar stond ik plots en zong 'Draussen stehen die Faschisten, drüben am Horizont. Proletarier, ihr müsst rüsten. Rot Front, Rot Front!' Als Rodauer Glasfabriek-arbeiders belichaamden wij de zuivere idealen van het socialisme, in tegenstelling tot de protagonist Wilhelm Ständer, die als symbool van de sociaaldemocraten de verloedering van de linkse beweging belichaamde.

Aanvankelijk twijfelde ik om op dit aanbod in te gaan. En wel om volgende reden: een aantal jaar geleden woonde ik een opvoering bij van Missie (van David Van Reybrouck). Na afloop van de verbluffende theatermonoloog die Bruno Vanden Broecke in een soort Vlaams-Duits te berde bracht, was er een gesprek met de toeschouwers. Een vrouw uit het publiek betreurde het feit dat Van Reybrouck zijn missionaris ongefilterd op het publiek losliet en op die manier probeerde goed te praten wat de Belgen in de naam van God in Congo hadden uitgevreten. Dit bevestigde wat me reeds eerder was opgevallen: politiek en kunst zijn in Duitsland niet van elkaar te scheiden.

Met deze herinnering in het achterhoofd worstelde ik met de gedachte me te laten verleiden tot een bedenkelijke verheerlijking van het communistische gedachtegoed. Liet ik me hier gebruiken voor een hoogst ideologisch getinte boodschap van regisseur Tom Kühnel, die zijn politieke voorkeuren met zijn blauwe arbeidersjasje en scheve DDR-brilmontuur niet verhulde? Ik herinner me hoe het gepensioneerde Humboldt-Uni-koorlid Gerhard kritisch was over mijn deelname aan dit rode gebeuren. Vermoedelijk wel om dezelfde reden als de dame die kritiek uitte op David Van Reybrouck. Na lang twijfelen besloot ik de duidelijk politiek gekleurde liedjes mee te zingen, in naam van de vrije kunst. Toch zou ik niet loskomen van de gedachte politiek te zijn ingelijfd.

Het wegvallen van de Berlijnse Muur betekent nog lang niet dat de verschillen tussen oost en west in de hoofden van de mensen zijn verdwenen. Wie is opgegroeid in een gespleten land kan niet van de ene dag op de andere transformeren. Geschiedenis kleeft aan mensen. En die rode zwembroek, die kleeft ook.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234