Maandag 13/07/2020

OpinieOthman El Hammouchi

Kunnen we het eindelijk eens hebben over islamofobie?

Othman El Hammouchi.Beeld Wouter Van Vooren

Othman El Hammouchi is auteur van Lastige waarheden en activist voor religieuze vrijheid.

Na Black Lives Matter en de globale antiracismebeweging die erdoor geïnspireerd raakte, is ook bij ons in Vlaanderen de druk toegenomen om een ernstig gesprek te voeren over racisme. Jammer genoeg ziet het ernaar uit dat dat gesprek vrijwel onmiddellijk is vervallen in de gewoonlijke platitudes. Wie haat en discriminatie in ons land aanklaagt, krijgt steevast te horen dat hij de Vlaming culpabiliseert, dat allochtonen hun kansen maar moeten grijpen, en dat het allemaal wel meevalt.

Een belangrijke factor die hiertoe bijdraagt, is de overgang die velen in onze samenleving hebben gemaakt van racisme à l’ancienne naar islamofobie. Dat blijft toch een hardnekkige blinde vlek binnen de antiracismebeweging, hoewel daar stilaan verandering in komt. Naar aanleiding van de recente uitspraak van het Grondwettelijke Hof inzake de legitimiteit van het hoofddoekenverbod, is er op sociale media een protestbeweging ontstaan onder de hashtag #TouchePasAMesEtudes. Tevens is er een betoging gepland tegen het hoofddoekenverbod op 5 juli.

De normalisering van islamofobie in onze samenleving wordt goed geïllustreerd door een uitspraak N-VA-kamerlid Darya Safai. Volgens haar verzwakt het de strijd tegen ‘het ware racisme’ om islamobie als racisme aan te duiden. Als je dat denkt, moet het niet verbazen dat je gelooft dat het racisme in onze samenleving afneemt. Persoonlijk maakt het mij echter heel weinig uit of ik gehaat word om mijn huidskleur dan wel om mijn geloof. En dat laatste maak ik veel vaker mee.

Twee argumenten worden aangehaald om islamofobie van de hand te wijzen. Ten eerste: de islam is geen ras. Het is geen onwijzigbaar kenmerk, maar een gedachtegoed. Daarom zou je volgens sommigen islamofobie ook niet mogen vergelijken met antisemitisme: Joden vormen immers naast een religie ook een volk. Dit gaat echter volkomen voorbij aan het feit dat antisemitisme een veel langere geschiedenis kent dan biologisch racisme.

Voor de opkomst van het nationalisme en de rassenleer bestond antisemitisme voornamelijk uit haat voor de Joodse godsdienst en cultuur. Denk maar aan het bloedsprookje, de hardnekkige mythe dat Joden christelijke baby’s stalen om hun bloed te gebruiken in sinistere religieuze rituelen. Eeuwenlang werd dat gebruikt als rechtvaardiging voor pogroms doorheen Europa.

Zelfs het antisemitisme van de nazi’s was niet zuiver biologisch. Volgens de Neurenberger rassenwetten golden zogenaamde ‘kwartjoden’ en ‘halfjoden’ als voldbloed Joods wanneer ze de Joodse religie praktiseerden. In Mein Kampf schrijft Hitler dat hij bij zijn eerste aanraking met Joden in Wenen, die volgens hemzelf bepalend was voor zijn latere antisemitisme, vooral een diepe walging voelde voor hun religieuze symbolen: ‘de zwarte kaftan en zwarte haarlokken’.

De gedachte dat haat tegenover iemands godsdienst of cultuur onschuldig is, is dus onzinnig. Bovendien vind ik het moeilijk te geloven dat de overschakeling van etniciteit (vreemdelingen, Marokkanen en Turken) naar godsdienst, waarbij de gehate groep grotendeels dezelfde bleef, geheel toevallig was.

Echter – en hier komt het tweede argument van de islamofobie-ontkenners – zou het de meeste mensen helemaal niet te doen zijn om haat voor de islam, maar louter om kritiek. Dit trucje is populair bij iedereen die een minderheidsgroep wil aanvallen. Poolse burgemeesters die lhbt-vrije zones invoeren noemen zich niet homofoob, maar ‘kritisch’ voor de ‘lhbt-ideologie’. Transfoben zijn dan weer ‘genderkritisch’. Zodra je je onverdraagzaamheid camoufleert onder het mom van ‘rationeel debat’ staat een leger liberale centristen klaar om je te hulp te schieten.

Die denkwijze is allesbehalve nieuw. Al in de 19de eeuw schreef de Duitse hegeliaanse filosoof Bruno Bauer, bekend om zijn invloed op Karl Marx, in zijn essay Die Judenfrage dat men ‘geen kritiek mag hebben op het Jodendom’, in tegenstelling tot het christendom: ‘The very same people who look on with pleasure when criticism is aimed at Christianity, or who consider such criticism necessary and desirable, are ready to condemn the man who subjects Judaism too to criticism. So Judaism is privileged (…) The advocates of emancipation are therefore in the strange position that they fight against privilege and at the same time grant to Judaism the privilege of unchangeability, immunity, and irresponsibility.’

Als je ‘Jodendom’ vervangt door ‘islam’ had deze passage even goed uit een tirade van Maarten Boudry tegen ‘naïef links’ kunnen komen. Even later blijkt echter dat Bauers opvattingen in werkelijkheid rusten op vooroordelen: de reden waarom Joden zouden vasthouden aan hun ‘onderontwikkeld’ geloof is vanwege hun ‘oriëntaalse natuur’.

Er is heel wat legitieme kritiek op de islam te bedenken. Misschien geloof je niet in God of denk je dat de Koran door mensen geschreven is. Geen redelijke persoon zal dat islamofobie noemen. Maar zodra men spreekt over de islam als ‘onderontwikkeld’ of van een bijzondere kwaadaardigheid, zoals bon ton is geworden onder politici van N-VA en Vlaams Belang, reproduceert men een patroon en retoriek die haatdragend en gevaarlijk zijn.

Kritiek kan ook geen basis vormen voor discriminatie of tirannie. Je mag het zoveel oneens zijn met islamitische doctrine als je wil, maar je kan op basis daarvan moslimvrouwen niet beroven van het recht om zich te kleden hoe ze wensen. Heel wat mensen zijn het oneens met de Vlaamse strijdvlag en bekritiseren waar hij (volgens hen) voor staat; daarom is het niet plots toegelaten om hem te verbieden.

Islamofobie is reëel en vormt vandaag een van de belangrijkste manifestaties van discriminatie in Vlaanderen. Ze is even verwerpelijk als elke vorm van racisme. Het wordt hoog tijd dat we dat duidelijk erkennen, zodat we het kunnen bestrijden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234