Zondag 22/05/2022
Julie Cafmeyer. Beeld DM
Julie Cafmeyer.Beeld DM

ColumnJulie Cafmeyer

Kunnen journalisten nadenken over een berichtgeving die ons hoop geeft?

Julie Cafmeyer is columnist.

Julie Cafmeyer

In het essay Ziekte als metafoor (1977) doet Susan Sontag onderzoek naar de metaforen waarin wordt gesproken bij ziekte. Een van de metaforen bij ziekte is oorlog. Bij kanker bijvoorbeeld is “de patiënt het doelwit van een aanval”, de enige mogelijkheid tot behandelen is de “tegenaanval”.

Sontag heeft het over een militaristische terminologie. “Kankercellen vermeerderen zich niet, maar zijn ‘invasive’, ze ‘koloniseren’ het lichaam, de patiënt wordt met giftige stralen ‘gebombardeerd’.”

De metafoor van oorlogsvoering wordt ook gebruikt bij het coronavirus. Samen trekken we ten strijde tegen het virus om “het rijk der vrijheid” te veroveren. Wie een coronapas heeft, is veilig. Wie geen pas heeft, de verrader. Als de dreiging te groot is, moeten we in lockdown. Mondkapjes, vaccins en beademingsapparatuur zijn onze wapens. De viruspolitie, onze beschermer.

Uiteraard zijn er verschillende meningen over mogelijke overwinningsstrategieën. Deze oorlog is niet alleen tegen het virus, maar ook tegen elkaar. Binnen het werk, onze relaties en onze familie worden er discussies gevoerd over hoe wij deze strijd kunnen winnen. Als we niet winnen, is het de schuld van de ander. In de oorlogslogica gaat het om wie schuldig is.

En als er schuldigen zijn, zijn er natuurlijk ook straffen. Mensen die geen vaccin willen, worden uitgesloten. Mensen die hun mondkapje vergeten, krijgen een boete. Mensen die ziek zijn, worden opgesloten. Ondertussen worden mensen – ondanks alles – toch ziek.

Er is te weinig zorgpersoneel om al die zieken op te vangen. Zieken zullen geweigerd worden. Zelfs als er genoeg bedden zijn, is er nog steeds te weinig personeel voor die bedden.

Iedereen wordt gestraft, zelfs de zieken. Binnen dit alles is er – net zoals bij een oorlog – geen ruimte voor discussie, straffen worden meteen in de praktijk gebracht.

Sontag schrijft dat metaforen rondom ziekte tot stand komen door een gebrek aan kennis over een bepaalde ziekte. Logisch, het mysterie is eigen aan het virus.

Toch is het te makkelijk om de onkunde alleen bij de politiek of bij de burger te leggen. Ook de media bewijzen hun onkunde. Een kop als: “De cijfers kleuren rood, wat nu?” is een kop die de vraag en de verantwoordelijkheid bij de burger legt. Wij – die net zoals een leger – alleen maar de instructies mogen opvolgen, en dus machteloos zijn. Het is een kop die ons opfokt, die paniek zaait, die ons bang maakt. Alsof wij het antwoord hebben, laat staan het kunnen uitspreken!

Kunnen journalisten nadenken over een berichtgeving die ons hoop geeft? Een taal die ons kalmeert? Een taal die oproept om zacht te zijn voor elkaar, om elkaar te beschermen, om er te zijn voor elkaar? Deze crisis heeft nood aan nieuwe metaforen, een nieuwe taal.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234