Woensdag 24/07/2019

Jonathan Holslag

Kunnen de VS er mee leven dat China een superieure macht wordt?

Chinese baggerschepen hogen in sneltempo eilanden op in de Zuid-Chinese Zee. De kans op een regionaal conflict blijft groot. Beeld REUTERS

Jonathan Holslagis docent internationale politiek aan de VUB en auteur van China's Coming War with Asia.

China stuurt zijn marine de volle zee op om zijn militaire macht te laten gelden, ver buiten de eigen kustwateren. Dat bevestigde de Chinese legerleiding via een blauwdruk van een nieuwe defensiestrategie.

Zelfs nu China in sneltempo de Zuid-Chinese Zee omvormt in een binnenmeer en het zijn intenties bevestigt om ook daarbuiten militair aanwezig te zijn, blijft het Westen - de Verenigde Staten op kop - opvallend voorzichtig. Tegen de gemaakte afspraken in mag Peking ongestoord doorgaan met het ophogen van eilanden in de Zuid-Chinese Zee. Ondanks waarschuwingen om oorlogsbodems naar de regio te sturen, gaan de Amerikanen ervan uit dat het zoeken naar een nieuw grootmachtenevenwicht nuttiger is dan zich te moeien met grensconflicten. Die zoektocht zal uitdraaien op een teleurstelling.

Natuurlijk hebben de VS goed begrepen dat Peking meedogenloos zal reageren tegen om het even welke poging om de 'hereniging van het moederland' te verstoren. China is in staat om Amerikaanse belangen elders in de wereld te ondermijnen en is zelfs bereid ten oorlog te trekken. Vanuit Amerikaans standpunt zijn de directe belangen in de Zuid-Chinese Zee ook veeleer bescheiden. China's nieuwe bases op de eilanden blijven redelijk klein en kwetsbaar. De export in de Zuid-Chinese Zee, behalve die bestemd voor China, vertegenwoordigt nog steeds minder dan 1 procent van het Amerikaanse bnp. Met de nieuwe binnenlandse energiereserves hoeft Washington zich weinig zorgen te maken over de aanvoer van olie en gas.

Om die redenen lijkt het streven naar een nieuw grootmachtenevenwicht dan ook een voor de hand liggende keuze. Zolang China zijn activiteiten beperkt tot de eilanden die het al controleert en de status quo enkel wijzigt middels baggerschepen in plaats van oorlogsschepen, zullen de VS niet geneigd zijn om veel meer te doen.

Jonathan Holslag. Beeld jonas lampens

Wat een 'grootmachtenevenwicht' inhoudt, wil u inmiddels weten. Die strategie komt neer op competitie zonder confrontatie. Ze eist van de VS verdere investeringen in het versterken van de economische zelfredzaamheid en dominantie in de meest geavanceerde industrieën. Het Amerikaanse leger zou superieur moeten blijven op de oceanen, in de lucht, in de cybersfeer, in de ruimte en inzake nucleaire afschrikking. Voorts zouden de VS moeten vermijden dat China het uitgebreide netwerk van bondgenootschappen naar de kroon steekt.

Dit is de benadering die defensieve realisten zoals Henry Kissinger bepleiten. Omdat de VS nog steeds leiden waar ze moeten leiden, is er geen reden om China als een onmiddellijke bedreiging te beschouwen. Een grootmachtenevenwicht zou zelfs samenwerking met China toelaten, tegen terrorisme bijvoorbeeld, of ten aanzien van probleemlanden als Noord-Korea. Chinese leiders zijn voor die idee ook wel te vinden en spreken nu van "een nieuw type grootmachtenrelaties".

Toch is de kans dat deze formule zal werken klein, vooral omdat andere landen niet zullen toestaan dat zij zal werken. Ik kan me niet inbeelden dat Japan, Vietnam of India zich gedeisd houden en genoegen nemen met veiligheidsgaranties op papier, zolang China doorgaat met het veranderen van de realiteit en een nieuw rijk bouwt langsheen hun - betwiste - grenzen. Voor de VS mag China een verafgelegen dreiging zijn, voor de meeste Aziatische landen is het beangstigend nabij. Er blijft dus een grote kans bestaan op een regionaal conflict waar de Amerikanen worden in meegesleurd.

Evenmin moeten we ervan uitgaan dat China de uitbouw van een invloedssfeer zal beperken tot het ophogen van eilanden, chequeboekdiplomatie en dialoog. Tegenslagen in de gevoelige relaties met Taiwan of Japan kunnen China's pragmatisme snel van de rails doen lopen, zeker in een klimaat van economische onzekerheid. Als de geschiedenis ons één zaak leert, dan dat opkomende grootmachten vooral gevaarlijk worden als hun groei stokt.

Zelfs als China al deze hindernissen zou overwinnen, een vroegtijdig regionaal conflict zou vermijden en zijn groei bestendigt, zullen de VS er mee kunnen leven dat China niet enkel een gelijke wordt, maar ook een superieure macht? Zullen ze hun privileges willen opgeven, hun ongeëvenaarde macht op de oceanen, hun overwicht in de ruimte en cyberspace? Want dát wordt het ultieme gevolg van China's succes: een staat met een veel grotere economie en dus ook meer middelen om te besteden aan militaire macht.

Laten we niet vergeten dat geen enkele van Amerika's vroegere uitdagers - Duitsland, Japan en de Sovjet-Unie - over de demografische troeven beschikte van het China van vandaag. Dit is natuurlijk geen oproep tot oorlog, maar wel tot voorzienigheid: een grootmachtenevenwicht leidt meestal niet tot duurzame vrede. Het lost conflicten niet op, maar zal ze in het beste geval onderdrukken - althans voor even.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden