Dinsdag 26/10/2021
null Beeld DM
Beeld DM

OpinieMark Elchardus

Kristof Calvo vergist zich als hij denkt dat ‘de colère van de gewone man’ een gevolg is van het erkennen van verdienste

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en De Morgen-columnist.

Gert Verhulst zal het geweten hebben: kritiek op Groen wordt afgestraft, door Anuna De Wever met een racistische belediging, door Kristof Calvo met een column. Het is die laatste die me in de pen doet kruipen.

Calvo verwijt Verhulst een meritocratische opvatting en besteedt het gros van zijn column aan een kritiek op de meritocratie. Ik bekritiseerde het meritocratische ideaal al lang geleden, niet omdat ik de notie van verdienste verkeerd acht, maar omdat verdienste vaak verkeerd wordt toegewezen.

Wat we in het leven bereiken is veel minder een individuele verdienste dan een collectieve verwezenlijking. Het zijn collectiviteiten of gemeenschappen die individuen kansen geven. Als iemand van een arm naar een rijk land verhuist, vertienvoudigt zijn productiviteit, niet omdat er iets aan dat individu verandert, maar omdat hij in een gemeenschap komt die hem een veel grotere kans op productiviteit geeft, wat meteen ook verklaart waarom die gemeenschap rijk is.

Calvo vermeldt die kritiek eveneens, maar hij stelt verdienste en het belonen van verdienste zelf in vraag. Binnen een gemeenschap die mensen kansen geeft, ziet men nochtans zowel mensen die die kansen grijpen, als mensen die kansen verkwanselen; leerlingen die hun best doen op school en leerlingen die de boel op stelten zetten, verhinderen dat degelijk les wordt gegeven en zo het peil van hun medeleerlingen naar beneden halen; mensen die alles doen om te kunnen werken, en mensen die al wat sneller in bijstand berusten; werknemers die zich inzetten en andere die er de kantjes af lopen. Het lijkt me geenszins verkeerd de eersten meer verdienste toe te schrijven, die verdienste te loven en dat gedrag te bevorderen door het te belonen.

Natuurlijk weten we dat er tussen die verdienste en de beloning geen één op één relatie bestaat. Er zijn ongelijke uitgangsposities, er zijn verschillen in gezondheid, de ene heeft meer geluk dan de andere. We mogen dat nooit uit het oog verliezen.

Het bewustzijn daarvan kan nederigheid inspireren, schrijft Michael Sandel in De tirannie van verdienste (een boek waarop Calvo zich beroept). Die nederigheid kan ons genezen van wat Sandel een ‘harde ethiek van het succes noemt’.

Gevaarlijk besluit

Misschien was er in het interview met Gert Verhulst onvoldoende van die nederigheid. Maar besluiten, zoals Calvo doet, dat resultaten toeschrijven aan verdienste enkel een criterium aanreikt om ongelijkheid te rechtvaardigen, is een onterecht en gevaarlijk besluit.

Het is het soort denken dat de spelling ter discussie stelt als men slecht spelt, de wiskunde van vooroordeel beschuldigt als men slecht is in wiskunde en die de inspanningen van een gemeenschap om mensen kansen te geven trivialiseert omdat het grijpen van die kansen geen verdienste zou inhouden, maar gewoon ongelijkheid verantwoordt.

Ooit was er een tijd dat links erop gericht was voor iedereen kansen te scheppen, en het vormingswerk zette er de achterban toe aan die kansen te grijpen.

Calvo vergist zich als hij denkt dat “de colère van de gewone man” een gevolg is van het erkennen van verdienste. Mijn gok is dat die colère meer te maken heeft met het ontkennen van verdienste, het ontkennen van alle inspanningen die zo veel mensen elke dag leveren om resultaat te boeken, en een nuttig en goed leven te leiden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234