Dinsdag 26/10/2021

OpinieKristof Calvo

Kristof Calvo (Groen): ‘De meritocratie à la Gert Verhulst is wat ‘de gewone man’ uiteindelijk echt koleirig maakt’

'De meritocratie van Gert Verhulst is een recept voor de vernedering van ‘de gewone man’', vindt Calvo. Beeld DM
'De meritocratie van Gert Verhulst is een recept voor de vernedering van ‘de gewone man’', vindt Calvo.Beeld DM

Kristof Calvo is Kamerlid voor Groen en fellow bij het Wetenschappelijk Bureau van GroenLinks in Nederland.

Zet Joël De Ceulaer en Gert Verhulst samen en Twitter pleegt overuren. Wellicht voelen nogal wat twitteraars zich geklopt. Verhulst heeft over zowat alles een mening en hij weet ze bijzonder pittig te verwoorden (DM 18/9). Zijn ode aan de meritocratie smeekt echter om een grondige repliek. Hard werken is niet alles, en wordt lang niet altijd beloond.

Gesterkt door zijn eigen opklimmen is de Studio 100-topman stellig over succes en falen: “Als u al heel uw leven keihard werkt en nog altijd nergens bent geraakt, dan hebt u iets verkeerd gedaan.” De “identiteitscrisis die de socialistische partij meemaakt” heeft te maken met diversiteit en Vlaams Belang verdient een kans om mee te besturen.

Eigenlijk vraagt dat om een vervolginterview, maar dan samen met Michael J. Sandel, de auteur van De tirannie van verdienste, een recent meesterwerk over ongelijkheid en democratie. Volgens de Amerikaanse filosoof vormt net het meritocratische ideaal de aanleiding voor het succes van populistische partijen. Het is de brandstof voor een samenleving van beter, sneller, harder, slimmer en mooier.

Volgens Sandel ligt daar de oorzaak van de razernij jegens de elite – ook jegens het progressieve deel. De hoogmoed van winnaars smelt samen met de onvrede van verliezers tot een explosieve cocktail. Want die verliezers krijgen voortdurend te horen ‘eigen schuld, dikke bult’.

De colère van ‘de gewone man’, waar Verhulst het over heeft, herleiden tot cultureel onbehagen is een vergissing – veelal van rechts. Maar wanneer je, als links, die woede herleidt tot te povere lonen en pensioenen, doe je ook aan vereenvoudiging. De colère gaat ook over maatschappelijke waardering en hoe mensen die zelf ervaren.

Lotto

Als bootgast bij Gert Late Night heb ik de creatieve duizendpoot Gert Verhulst zelf aan het werk gezien. Nog altijd ben ik onder de indruk van zijn vakmanschap, daadkracht en polyvalentie. Wat improvisatie leidde in sneltempo tot een vrolijke, nieuwe song. Aan dit opiniestuk heb ik langer moeten schaven dan Verhulst destijds aan zijn hit met Jan Smit – en dat bedoel ik als een compliment.

“De Lotto winnen, dát is geluk hebben”, aldus Verhulst. Je boterham kunnen verdienen met je passie en talent is óók geluk. Tot u spreekt een ervaringsdeskundige. Een advertentie in een Spaanse krant bracht in 1960 mijn grootouders naar ons land. Dat ik vandaag Kamerlid ben, heb ik mede te danken aan de werkijver, de liefde en de discipline van die grootouders.

Verhulst lijdt aan de hoogmoed waar Sandel voor waarschuwt. De taal van het opklimmen werkt een houding van neerkijken in de hand. Eerder vroeg dan laat gaan mensen met succes geloven dat het een eigen prestatie is. Terwijl dat quatsch is. Elke overwinning is teamwork. Iedereen heeft helpende handen nodig. Talent rendeert maar als er ook toeval speelt. Je kan je eigen lot beïnvloeden, maar nooit je geboorteplek of omgeving bepalen. Heel veel inspanningen worden niet beloond.

Obama

De taal van de verdienste is de basis van zowel het gelijkekansendiscours van (centrum)links als van de pogingen van (centrum)rechts om de welvaartsstaat minder genereus en meer voorwaardelijk te maken. Net die combinatie maakt het ideaal zo verstikkend en ontwrichtend.

Toevallig ligt Obama’s biografie op Verhulsts nachtkastje. You can make it if you try. Net met de boodschap van sociale mobiliteit waarmee Obama zo inspireert, frustreert hij ook anderen.

Diplomadiscriminatie, het opjagen en sanctioneren van mensen in armoede, faalangst en prestatiedruk bij kinderen en jongeren: allemaal zijn het producten van het meritocratische ideaal. Linkse en progressieve politiek weerlegt en bestrijdt te weinig de meritocratische aannames. Nochtans is dat wel noodzakelijk om ‘de gewone man’ terug te winnen.

Een samenleving die kansen en resultaten toewijst op basis van verdienste wijzigt immers niets aan de ongelijkheid zelf, maar reikt enkel een criterium aan om die ongelijkheid te rechtvaardigen. Net dat criterium, je krijgt wat je verdient, leidt tot nog meer verdeeldheid en colère.

De kans is klein dat het Groen-programma op korte termijn even populair wordt als de programma’s van Studio 100. Toch veroorloof ik me ook een boude stelling. De meritocratie à la Gert Verhulst is wat ‘de gewone man’ uiteindelijk echt koleirig maakt. Het baasje van Samson heeft een buitengewone aanleg voor plezier en vertier, maar zijn meritocratische melodie is een recept voor wrok en vernedering.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234