Donderdag 25/04/2019

Opinie

Knippen en plakken in DNA: voor of tegen?

Dr. Hetty Helsmoortel is moleculair bioloog en kankeronderzoeker aan de UGent. Haar passie is wetenschap dichter bij het grote publiek brengen. 

Hetty Helsmoortel Beeld RV

“Ben je voor of tegen?”, vragen ze, terwijl ik tussen twee borstvoedingen door even tijd heb voor wat telefoontjes van journalisten. Vóór informeren en tegen polemiek, denk ik bij mezelf. Al begrijp ik de vraag wel. Woensdagavond verscheen in Nature een studie waarbij voor het eerst, met behulp van de spraakmakende CRISPR-technologie, een genetisch defect voor hartafwijkingen redelijk succesvol is verholpen in menselijke embryo’s. Eerdere Chinese pogingen om hetzelfde te doen draaiden uit op een kleine mislukking. Het ethische debat werd twee jaar geleden op de lange baan geschoven, maar vandaag roept dit Amerikaanse succesverhaal natuurlijk nog steeds dezelfde vragen op.

CRISPR is een erg jonge techniek om het DNA van om het even welk organisme te veranderen. De mogelijkheden lijken eindeloos, maar het grote potentieel van CRISPR is niet zonder gevaar. En een maatschappelijk debat dringt zich op. Ik ben van mening dat iederéén moet kunnen deelnemen aan de discussie, maar wel met kennis van zaken. En dat laatste lijkt het steeds minder te halen van emoties en vooroordelen. Daarom: laten we CRISPR niet verwarren met CRISPR. Daarmee bedoel ik dat het gebruik van de techniek in terminale kankerpatiënten iets helemaal anders is dan het aanpassen van genetische defecten in embryo’s. Helaas hebben we de neiging om in deze CRISPR-hype alles op een hoop te gooien. Ik geef grif toe dat ik enorm veel hoop leg in CRISPR voor een betere toekomst. Afweercellen uit het menselijk lichaam zodanig modificeren dat ze kankercellen kunnen vernietigen, het DNA van superresistente bacteriën aanpassen zodat ze zichzelf in stukken knippen, het HIV-virus wegknippen en zo monddood maken, enzovoort, enzovoort.

Maar CRISPR-embryo’s zijn een ander verhaal. Voor alle duidelijkheid: de embryo’s in deze studie werden niét teruggeplaatst in een baarmoeder. Maar het zou in de toekomst wel kunnen. Een Amerikaans adviesorgaan zette in februari de deur al op een kier. Als het gaat om een verwoestende genetische aandoening waar geen behandeling voor is én als er geen andere fertiliteitsoplossing is. En daar wringt voor mij het schoentje. Pre-implantatie genetische diagnostiek, waarbij enkel embryo’s zonder de bewuste afwijking worden teruggeplaatst, bereikt in deze exact hetzelfde doel. En wordt wereldwijd elke dag toegepast. Daar komt geen CRISPR aan te pas.

Ook de vrees voor designerbaby’s steekt in dit soort discussies altijd de kop op. Maar kenmerken als oogkleur en intelligentie worden bepaald door honderden genen tegelijk – met CRISPR kunnen we er (nu) ééntje aanpassen. We mogen ons door designerbaby’s niet laten afleiden van de vragen die vandaag – en eigenlijk gisteren al – wél relevant zijn. Is het immoreel om aan het DNA van embryo’s te sleutelen? Of is het net immoreel om een technologie die potentieel erg veel menselijk leed kan voorkomen, niét te gebruiken? Wanneer is een aandoening verwoestend? Wat met de natuurlijke voortplanting? Wie betrekken bij het creëren van een juridisch kader?

Pasklare antwoorden zijn er vandaag niet, maar ik geloof stellig dat wetenschappers moeten blijven communiceren en overleggen. Met elkaar, met het grote publiek, met ethici, met politici. Niet enkel over de ‘grote doorbraken’, maar ook over de onzekerheden, de mislukkingen, de ethische vraagstukken. Laten we elkaar dus met een open en ruime blik tegemoet treden, en af en toe toegeven dat we gewoon zelf niet weten of we voor of tegen zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.