Vrijdag 06/12/2019

Opinie Venetië

Klimaatverandering? Corruptie zul je bedoelen

Het hoge water aan de toeristische trekpleister Piazza San Marco in Venetië. Beeld Zolin Nicola

Frank Westerman is schrijver. Hij verbleef in september en oktober in Venetië als gast van de universiteit. Begin deze maand publiceerde hij De wereld volgens Darp. De nagalm van de Koude Oorlog sinds de val van de muur.

Venetië verdrinkt. Als voorbode viel dinsdagavond eerst het licht uit op het Lido. Alvise Bittente, overdag kunstenaar, liep met een zaklantaarn naar buiten - en voelde zich een acteur in een rampenfilm.

Hij dook een steegje in, maar kon er niet door. Pal voor hem lag een jacht, balancerend op de kiel, steunend tegen de gevel van een hotel.

“Dit is het Lido van de rode lopers”, zegt Alvise schril. “Maar het strand is weg. Only water.”

Vijf weken geleden stonden Alvise en ik in de controlekamer van het Consorzio Venezia Nuovo, de bouwer van de niet-werkende balgstuw die moet voorkomen dat het San Marcoplein, het Fenice theater en de treden van de Rialto brug ooit nog onderstromen. Stuiterend van ongeloof bekeken we de promotiefilm over de acht miljard euro die hier - vrij letterlijk - in het water is gesmeten. Een keten van 78 verzonken bakken die bij acqua alta uit het water moeten oprijzen. Testjes bij mooi weer tonen hoe een viertal van die gevaarten, eenmaal gevuld met perslucht, hun geelgeverfde koppen een metertje boven het water uitsteken. Wat verhuld wordt: dat er steevast een aantal vast blijft plakken aan de zeebodem, door algengroei en roest.

“Stel er komt nu een stormvloed aan”, vroegen we op 11 oktober aan Consorzio-medewerkster Elena Zambardi bij de videowand met waterstanden, windrichtingen en weersvoorspellingen. “Kunnen jullie het water dan niet een beetje tegenhouden?”

Mose, zoals de waterkering heet, doet het niet. Elena’s bazen zijn in 2014 gevangen gezet omdat er één miljard euro was verduisterd. De meeste Mose-kopstukken kwamen op borgtocht vrij, maar de capo di tutti capi had zijn straf ontlopen door naar Californië te vluchten en aldaar te sterven.

Met een Mose-helm op mijn hoofd had ik geposeerd voor Alvise. We waren als koppel - hij als tekenaar, ik als schrijver - aan het werk voor de universiteit van Venetië. ‘Waterlines’, heette ons project, bedacht door literatuurprofessor Shaul Bassi, bestemd voor studenten van het ‘krankzinnigeneilandje’ San Servolo.

Dat laatste zit zo: in de lagune van Venetië ligt een confetti aan eilanden, een voor de glasblazers, een voor de doden (de begraafplaats) en een voor de psychiatrische patiënten. Maar nadat dit ‘ziekenhuis’ in 1978 de poorten sloot, is op het ommuurde eilandje een mini-campus ingericht, waar ik tot half oktober als gastschrijver mocht verblijven.

Maar nu haalt de actualiteit ons in. Ik bel Alba, haar nummer staat bovenaan in de studenten-app-groep: “We zitten vast. De aanlegsteiger van de vaporetto is weg. Het raam in de kantine is gesprongen, het water stroomt door het gat naar binnen. We wilden vannacht onze laptops redden maar we waren als de dood voor kortsluiting.”

Op Pellestrino, het eilandje in het verlengde van het Lido, was diezelfde nacht een man geëlektrocuteerd: om in huis te hozen had hij zijn pomp ingeschakeld.

Ik ontvang foto’s en filmpjes. De binnentuin, een maand geleden lagen we er nog in hangmatten onder de hazelnootbomen, is een ravage van ontwortelde cipressen, gebroken ramen en wrakhout. Het ontroerendst is een close-up van een aangespoeld zeepaardje.

Studente Elisa heeft een aanklacht gepost op het San Servolo-blog. “Wat is er met ons gebeurd? Waarom houden we ons doof voor de roep van de lagune? We hebben haar opengesteld voor cruiseschepen en commercie en onze ogen gesloten voor de gevolgen!”

Beeld AFP

En dan maakt ze haar statement: dit is géén natuurramp, het is niet een of andere onverklaarbare plaag. Niet: de pest. We doen het onszelf aan.

Ineens moet ik denken aan het nieuws op de BBC: “Burgemeester Venetië geeft schuld recordvloed aan klimaatverandering.” Om woest van te worden. Sinds de grote overstroming van 1966 heeft Italië de lagune van Venetië willen beschermen, en nu, een halve eeuw en acht miljard euro verder, staat het Consorzio Venezia Nuovo nog steeds machteloos tegen het wassende water.

“Ik praat de corruptie niet goed”, zei Elena Zambardi vorige maand. “Maar jullie moeten ook begrijpen: wij zijn afhankelijk van vergunningen, en jullie willen dat wij voortmaken, nou dan is 1 miljard op een begroting van 8 miljard niet overdreven veel.” Toegegeven, ze nam het woord ‘smeergeld’ niet in de mond, ze hield het bij ‘betalingen onder de tafel’.

Haar beste vriendin woonde op de begane grond, vertelde Elena erbij, en alleen al voor haar hoopte ze dat de 78-koppige balgstuw op een dag toch zal werken.

“Dat kun je vergeten”, roept Alvise nu in mijn telefoon. “Als hij al omhoog komt, dan slaan de golven er gewoon overheen.”

Tussen mijn papieren vind ik een folder waarin Mose hét antwoord op acqua alta in Venetië heet. “We hadden jullie, Nederlanders, moeten vragen”, zegt Shaul Bassi. “Niet jou voor het Waterlines-project, maar echte waterbouwers.”

En Alba? Zij is woensdagmiddag van San Servolo geëvacueerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234