Zaterdag 04/04/2020

Meningen

Klimaatbewuste burgers kunnen het betonblok op de weg van het emissiehandelsysteem zijn

Anneleen Kenis.Beeld David Tett

Anneleen Kenis is post-doctoraal onderzoekster politieke ecologie van het FWO-Vlaanderen en co-auteur van De mythe van de groene economie (EPO). Ze is geaffilieerd met KU Leuven en King’s College London.

Op 14 januari had De Morgen een opmerkelijk interview met transporteconoom Stef Proost (KU Leuven). Na een jaar van klimaatstrijd, waarbij miljoenen mensen, vooral jongeren, op straat kwamen, en het bewustzijn van de nefaste effecten van vliegverkeer groeit, trekt Proost met één beweging een streep door alle goede bedoelingen. Hoewel ik de laatste tien jaar geen vliegtuig meer heb genomen, maakt dat volgens Proost niet uit. De redenering is de volgende: het emissiehandelsysteem is een ‘Cap and Trade’-systeem, waarbij klimaatinspanning eigenlijk verhandeld wordt. Eerst wordt bepaald hoeveel emissies in het totaal in Europa mogen worden uitgestoten en vervolgens kunnen die gekocht of verkocht worden.

Theoretisch klinkt dat misschien goed, maar er zitten heel wat addertjes onder het gras. Eén daarvan is dat het bijgevolg niet meer uitmaakt hoe en waar emissies worden gereduceerd. Belangrijker is dat het geen zin meer lijkt te hebben inspanningen te doen die ambitieuzer zijn dan de ‘cap’: elke emissiereductie die ik realiseer kan door iemand anders worden opgesoupeerd. Of dat is alleszins het geval als je binnen de contouren van het emissiehandelsysteem blijft redeneren.

Gisteren beargumenteerde ik in De Standaard dat het emissiehandelssysteem in die zin een systeem van georkestreerde onmacht is, en dat we beter zouden inzetten op een klimaatpolitiek die verdergaande reducties mogelijk maakt en die toelaat om op een democratische manier politieke prioriteiten te stellen. Vandaag wil ik verder ingaan op wat die vaststelling in de praktijk voor de klimaatbewuste burgers moet of kan betekenen.

In de praktijk maakt het natuurlijk wel degelijk uit of ik die korte afstandsvlucht neem of niet. Als we allemaal massaal blijven vliegen, dan zal vliegtuiginfrastructuur verder worden uitgebouwd, en de macht van de sector groter wordt. Denk maar aan de strijd rond de geplande uitbreiding van Heathrow, een belangrijke luchthaven in Londen. Het verzet is relevant, zelfs als een belangrijk deel van de vluchten vanuit Heathrow binnen het Europees emissiehandelsysteem vallen. Infrastructuur die gebouwd wordt, moet zijn investering opleveren en daar zijn de Heathrow-activisten zich heel erg van bewust. Een luchthaven die er is sluit je niet zo gemakkelijk meer. Verhinderen dat ze gebouwd wordt is daarom een belangrijke stap.

De sector en zijn lobbyisten

Met elke vlucht die genomen wordt, neemt ook de macht van de sector toe. Die sector en zijn lobbyisten gaan er vervolgens natuurlijk alles aan doen om te zorgen dat hun verplichtingen binnen het emissiehandelsysteem zo minimaal mogelijk zijn, of zo makkelijk mogelijk worden uitgekocht. Stellen dat korte afstandsvluchten vermijden binnen het emissiehandelsystem nutteloos is, is dus maar gedeeltelijk waar. Of is dat ook het antwoord dat je geeft aan de Ende Gelände activisten die er elk jaar opnieuw een punt van maken steenkoolmijnen en centrales in Duitsland plat te leggen? Maakt hun verzet niet uit, omdat er binnen het emissiehandelsysteem dan theoretisch wel een andere koolcentrale of mijn opengaat? Hun verzet heeft het bewustzijn rond het bestaan en de vernietigende gevolgen van de steenkoolindustrie in Duitsland enorm vergroot. Het heeft geholpen om de klimaatbeweging op te bouwen. Elke dag dat de industrie stil ligt is er een hoeveelheid CO2 die niet wordt uitgestoten. Het feit dat daardoor een andere centrale meer uitstootrechten krijgt, maakt enkel uit voor wie gelooft dat we het emissiehandelsysteem, zijn veel te hoge ‘cap’ en zijn gebrek aan maatschappelijke prioriteiten niet onder druk kunnen zetten. 

Als elke steenkoolcentrale, elke luchthaven, elk nieuw snelweg met verzet wordt begroet, kunnen we de uitstoot mogelijk sneller laten dalen dan binnen de magere doelstellingen van het Europees emissiehandelsysteem mogelijk is. Op die manier kunnen we ook zelf de focus leggen op waar emissies het eerst en meest gereduceerd moeten worden in plaats van ons door de noten van de markt te laten leiden. Waarom de emissies niet zodanig terug brengen dat het emissiehandelssysteem overbodig wordt gemaakt? Op die manier zetten klimaatbewuste burgers en politici zichzelf weer vooraan in de strijd. Uiteraard zal dit geen gemakkelijke strijd zijn, net omwille van de contouren die met het emissiehandelssysteem zijn uitgezet. De strijd zal er dan ook gedeeltelijk om moeten draaien om die contouren te veranderen.

Ultiem is het argument van Proost er één dat tot cynisme leidt. Wat maakt het allemaal nog uit? Kunnen we dan niet anders dan ons maar bij die marktlogica neerleggen, en ondertussen nog even voor een feestje naar Ibiza vliegen? Binnen een jaar of 30 of 40 moet de uitstoot onder het emissiehandelsysteem theoretisch tot nul zijn herleid en het zou toch niet uitmaken wat we ondertussen op Europees vlak doen. Dat het emissiehandelsysteem tot nu toe nauwelijks haar beloftes heeft waargemaakt, wordt er voor het gemak even niet bij verteld. Dat de macht van bedrijven op Europees vlak zo groot is dat het erg onwaarschijnlijk is dat het emissiehandelsysteem ooit de belofte van een volledige nulreductie gaat kunnen waarmaken, ook niet. Misschien moeten we dus vooral weigeren om ons tot marktactoren te laten herleiden en het (symbolische) betonblok op de weg van het emissiehandelsysteem zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234