Dinsdag 22/10/2019

Column

Kleine landen kunnen het verschil maken. Waarom België dan niet?

Jonathan Holslag. Beeld Bas Bogaerts

Jonathan Holslag is professor internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB).

België is een eiland: een geïsoleerde samenleving ergens ver weg in een of andere oceaan. Althans, zo krijgt men de indruk als men de volharding opbrengt om even af te stemmen op een van de talrijke verkiezingsdebatten. Vanzelfsprekend zijn er talrijke binnenlandse uitdagingen. Maar hoe handhaven wij onze veiligheid en welvaart in een wereld die razendsnel verandert? De typische improvisatiepolitiek, de politiek van reageren en verontwaardigd doen als het te laat is, die wordt onhoudbaar. De positie van ons land is blijven verzwakken en de uitdagingen zijn verder toegenomen.

Zelf nadenken

De voorbije decennia lieten wij ons vooral meedrijven op de stroom. Economisch zaten we in het kielzog van de Duitsers, maakten we onze energieveiligheid afhankelijk van de Fransen, verbonden we ons lot diplomatiek met de Europese Unie en militair probeerden we vooral de Amerikanen zoveel mogelijk ter wille te zijn met zo weinig mogelijk inspanningen. Zelf nadenken over hoe we onze kernwaarden overeind kunnen houden, over onze belangen, over het behoud van onze macht, over het ombuigen van internationale handel in ons voordeel, dat hoefde niet. We lieten anderen dat doen voor ons. Hoe zou een klein land immers het verschil kunnen maken?

Ondertussen werd onze diplomatie in een onmogelijke spreidstand gedwongen tussen het regionale en het nationale niveau, werden de inlichtingendiensten verwaarloosd, de departementen die hoorden na te denken over onze economische belangen uitgehold, de binnenlandse veiligheid een dure speeltuin voor burgemeesters, om over de krijgsmacht nog maar te zwijgen. U denkt dat ik overdrijf? Wel, in onze buurlanden spreekt men in besloten kring onverbloemd over ‘Belgisch veiligheidspopulisme’, over België als ‘zwakke schakel’ op het gebied van cyberveiligheid; over een land met ‘bekwame diplomaten, deskundigen en militairen maar zonder beleid’.

Nederland, Oostenrijk, Zwitserland

Nochtans kunnen kleine landen een verschil maken. Als ik kijk naar Nederland, Denemarken, Oostenrijk, of Zwitserland en Singapore, dan zijn dat een voor een spelers die zich zeer goed stand weten te houden in de huidige wereldwijde machtspolitiek. Je kan het eens of oneens zijn met hun visie, maar zij behouden hun economische en politieke macht. Hun overheden gooien hun bevolking en hun welvaart niet te grabbel aan de globalisering, maar zij sturen de globalisering. Zij zijn open zonder de economie permanent in de uitverkoop te zetten, zonder het overzicht en controle te verliezen.

De volgende legislatuur wordt het moment van de waarheid. Uiteraard bestaan er zeer grote noden op het gebied van de pensioenen, de sociale zekerheid, de infrastructuur, onderwijs en noem maar op, maar de volgende jaren zullen onze politici moeten bewijzen dat ze het nog kunnen: het soort van staatsmanschap opbrengen dat én de interne keuken op orde houdt én de externe uitdagingen proactief het hoofd biedt.

Dat betekent dat we eerst duidelijk maken waar wij als samenleving voor staan, wat onze waarden en belangen zijn en hoe wij die wensen te verdedigen. Vervolgens moeten we de capaciteit herstellen om opnieuw kritisch en grondig de analyse te maken van hoe onze belangen beïnvloed worden door externe factoren. Dat hoort niet de verantwoordelijkheid van gepolitiseerde kabinetten te zijn, maar van neutrale spelers die werken in functie van het algemeen belang: het Planbureau, de inlichtingendiensten, het ministerie van economie; de diplomatie, defensie, enzovoort. Het mag niet langer zo zijn dat men verwacht dat deze diensten analyses en strategieën voorstellen in functie van partijpolitieke gevoeligheden of de ideeën van een bepaalde minister: zij moeten dat onafhankelijk kunnen doen.

Te veel angst

Als het op de centen aankomt, is er nog flink wat efficiëntiewinst te boeken in de binnenlandse veiligheid. Die kost ons in vergelijking met de buurlanden veel, maar door de versnippering en politisering, lokaal en nationaal, kunnen de instanties niet steeds kordaat werken. Inlichtingendiensten, cybersecurity, defensie en preventie door te investeren bijvoorbeeld in gemeenschapsopbouw, daar investeren we dan weer te weinig in. Ook onze diplomatie kost relatief veel omdat ze zo gefragmenteerd is. Regio’s hebben zich een stuk van die bevoegdheid nu toegeëigend, maar veelal hebben zij onvoldoende slagkracht om hun ambities waar te maken.

De volgende regering zou al die elementen moeten samenbrengen in een integrale veiligheidsstrategie. We zouden ook veel meer moeten praten over de departementen heen. Er heerst te veel wantrouwen en te veel angst dat initiatieven om de slagkracht te verbeteren politiek worden afgestraft. In een klein land als het onze, staat of valt alles met eendracht, over de departementen, taalgrenzen en partijen heen. Dat klinkt misschien als een evidentie, maar het is een cruciale evidentie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234