Dinsdag 15/10/2019

Europese Unie

Ken je die mop van het witboek over de toekomst van Europa?

Louise Hoon Beeld rv

Louise Hoon is doctoraal onderzoeker aan de Vrije Universiteit Brussel, gespecialiseerd in politieke partijen en verkiezingen in de EU.

Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker sprak dinsdag de Europese ambassadeurs toe, bij aanvang van het nieuwe Europese jaar. In plaats van de motiverende peptalk, waar menig Europeaan naar verlangt, had Junckers speech meer weg van een grafrede, waarin hij aan Brussel refereerde als "het tranendal" ("lacrimarum valle"). Terloops vermeldde hij dat de vijf scenario’s die hij in maart met veel bombarie in een 'Witboek over de toekomst van Europa' aan de Europese burger voorlegde eigenlijk niet voor echt waren. "Er is een zesde scenario", klonk het ineens, "waarvan ik weet dat het het uiteindelijke voorstel zal zijn".

Met andere woorden, die vijf scenario’s waarover we ons als Europeanen gingen buigen, waarover we voor- en tegenargumenten zouden uitwisselen in vergaderzalen, aan koffieautomaten en aan togen van Athene tot Kopenhagen, die vijf scenario’s waarvan er een ons uiteindelijk uit het slop zou halen, dat was allemaal maar voor de grap. Ondertussen had Juncker allang een zesde scenario klaarliggen, waarover hij niets wilde verklappen, omdat het dan, zoals hij dinsdag stelde, "in de kiem zou worden gesmoord". 

Door wie eigenlijk? Door die burgers naar wie hij zo serieus ging luisteren in verscheidene burgerfora? Door het Europees Parlement, waar het witboek open en bescheiden ‘aan de Europese burger’ werd voorgesteld? Al die tijd lag er al een kant-en-klaar plan op tafel, waarvan Juncker (en ongetwijfeld vele technocraten, experts en Eurocommissarissen rond hem) gewoon wéten dat het het beste medicijn is voor de ziektes van de EU.

Zwaktes van Europa

Aan ziektes geen gebrek. Junckers speech was op zijn zachtst gezegd een oefening in bescheidenheid. Van de economische- en vluchtelingencrisis tot de brexit en terrorisme, stuk voor stuk worden ze gepresenteerd als natuurrampen die ons overkomen, maar voor geen van alle wordt politieke verantwoordelijkheid, laat staan een duidelijk standpunt ingenomen. 

Maar begrijp hem niet verkeerd, "er is ook goed nieuws": meer handelsovereenkomsten zoals TTIP en CETA. Voor wie een geheugensteuntje nodig heeft, dat was die overeenkomst met Canada die de ernstige legitimiteitsproblemen in de EU blootlegde. Het drama leidde tot de Verklaring van Namen, ondertekend door onder anderen Thomas Piketty, Philippe Van Parijs en politicologe Vivien Schmidt, waarin werd gepleit voor het eerbiedigen van democratische procedures en de stem van de Europese burger.

Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker speecht voor het Europees Parlement in Straatsburg. 'Een oefening in bescheidenheid.' Beeld epa

De zwaktes van Europa, die centraal staan in de toespraak, zijn niet de vele uitdagingen die Juncker opsomt. Het is de manier waarop ze als technocratische vraagstukken uit de politieke en democratische sfeer worden gehouden. Junckers openlijke en nonchalante schoffering van het burgerdebat over de vijf scenario’s is een bijzonder cynische illustratie daarvan. Ook als hij deze wel serieus had genomen, had zo’n discussietour nooit de politieke slagkracht of legitimiteit gehad van een sterk parlement met voldoende controlerende macht. Daarnaast kunnen we ons afvragen hoeveel Wilders- of Le Pen-stemmers de EU op deze manier aan boord krijgt, terwijl juist deze stemmen nu niet genegeerd kunnen worden. Het is een zwaktebod om uitdagingen niet te erkennen als politieke vraagstukken en terug te schrikken van debat op het scherpst van de snee in het parlement. 

We lijden niet aan ziektes waarvoor alleen technocraten en experts achter gesloten deuren een medicijn kunnen bereiden. Politici moeten de huidige crises kunnen bespreken en een politieke visie ontwikkelen, zodat burgers een betekenisvolle keuze maken wanneer ze stemmen. 

Europees Parlement bijna leeg

Het is triest dat het Europees Parlement bij de presentatie van het witboek slechts voor één derde gevuld was, het is treurig dat maar 43 procent van de Europese burgers de moeite nam te stemmen in de laatste Europese verkiezingen. Maar zolang er ogenschijnlijk niets op het spel staat, mag dat geen verbazing wekken. Laten we hopen dat Juncker meer inspiratie heeft voor zijn State of the Union op 13 september, de echte eerste schooldag. Want Europese democratie hoeft geen grap te zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234