Dinsdag 20/08/2019
Demonstranten clashen met de politie in Hongkong, 1 juli. ‘Als ze dit gevecht verliezen, is alles verloren’, stelt Ai Weiwei.

Opinie Ai Weiwei

Kan het verzet in Hongkong winnen?

Demonstranten clashen met de politie in Hongkong, 1 juli. ‘Als ze dit gevecht verliezen, is alles verloren’, stelt Ai Weiwei. Beeld Photo News

Ai Weiwei is een internationaal vermaard Chinees kunstenaar, die zelf herhaaldelijk hard in botsing kwam met het regime vanwege zijn kritische houding.

Op 9 juni protesteerden in Hongkong zowat een miljoen mensen tegen een door Peking uitgevaardigde ‘uitleveringswet’ die het mogelijk maakte dat inwoners van Hongkong naar de Volksrepubliek China overgebracht werden om er terecht te staan. Op 16 juni deden naar schatting 2 miljoen mensen dat nog eens over – meer dan een vierde van het inwonersaantal. Uiteindelijk gebruikte de politie van Hongkong traangas, rubberkogels en arrestaties om de demonstranten uiteen te drijven. Volgens de regering waren ze ‘uitschot’.

Op 1 juli namen meer dan 100.000 mensen deel aan een demonstratie die de overdracht van Hongkong door Groot-Brittannië aan China 22 jaar geleden herdacht (eigenlijk betreurde).

Moeten we ons afvragen waarom jonge mensen in Hongkong zulke dingen doen? Voor de wereld lijkt de Britse overdracht van Hongkong misschien een voetnoot in de geschiedenis. Maar voor die jonge mensen betekent de terugkeer naar China alles.

Wat zien ze in het hedendaagse China? Een fabriek voor de wereld. China heeft veel meer rijkdom en invloed dan dertig jaar geleden. Zijn economie is aangesloten op de wereldeconomie, en het wil zijn reikwijdte nog uitbreiden door het ambitieuze ‘Belt and Road Initiative’. Maar die rijkdom ontstond op de rug van onderbetaalde migranten van het platteland die niet beschermd worden door veiligheidsvoorschriften, vakbonden, een vrije pers en afdwingbare rechten.

Menselijke offers

De politieke macht volgt patronen die in de onderwereld gelden. De sterktes van het systeem zijn de snelheid en de efficiëntie van zijn bestuurlijke machine, dat geolied wordt door corruptie, dat beschermd wordt door een gigantisch politiesysteem en dat geen concurrentie duldt. Mensen? Ze zijn slechts raderen. Als mensen andere verlangens of noden hebben – zoals onafhankelijkheid van denken, vrije meningsuiting en persoonlijk geluk – dan zijn dat dingen die de rivalen, de westerse democratieën, maar moeten najagen. Het productiemodel van het Westen is minder efficiënt dan het onze. Het onze heeft ‘Chinese kenmerken’.

De confrontatie met het Westen draait ten gronde niet om handel. Het draait om twee fundamenteel onverzoenbare politieke systemen, twee verschillende visies op wat de moderne beschaving is. De Chinese overheid hanteert een model van menselijke offers ten dienste van de rijkdom en de macht van de staat (en van de superelite), en dat botst onvermijdelijk met democratische idealen. Westerse overheden en bedrijven die zich uit eigenbelang vasthaken aan het Chinese systeem moeten goed weten dat ze zo de menselijke waardigheid schaden en ongerechtigheid in de hand werken.

Beeld AFP

De jongeren van Hongkong zijn opgegroeid met het internet en zijn zich goed bewust van wat er op het spel staat. Ze zijn gewend aan vrijheid, mensenrechten en toegang tot informatie. Ze weten wat ze willen, wat ze verdedigen en tegen wie ze het opnemen. Ze hebben de vrijheden van Hongkong op het vlak van media, onderwijs, huisvesting en commercie geleidelijk aan zien wegglippen en beseffen dat de Communistische Partij tot alles in staat is om haar belangen te vrijwaren.

Laboratorium voor de wereld

De wettelijke autonomie van Hongkong, die de uitleveringswet op de helling zet, is voor hen misschien het laatste herfstblaadje aan hun boom voor een strenge winter inzet. Ze weten hoe die winter eruitziet: willekeurige arrestaties, geheime opsluiting, geen respect voor feiten, billijkheid en recht. Als ze dit gevecht verliezen, is alles verloren. Dan staan ze zoals de mensen in Tibet en Xinjiang en de democratische beweging op het vasteland bloot aan vervolging en agressie.

De mensen in Hongkong beseffen ook dat dit meer is dan een lokale strijd. Ze weten dat Hongkong, met zijn traditie van burgervrijheden die het heeft geërfd van het Britse bewind aan de ene kant en zijn verzet tegen de Chinese dictatuur aan de andere kant, een laboratorium voor de wereld is. Zal – kan – een vrije bevolking die vrij wil blijven geannexeerd worden door een autoritair regime? Dat precedent zou een nachtmerrie voor de wereld zijn. En misschien een keerpunt.

Ai Weiwei. Beeld AP

Als de recente betogingen hadden plaatsgevonden in Shenzhen, Shanghai of Peking, dan had het regime dodelijk geweld gebruikt, zoals dertig jaar geleden toen troepen met tanks en machinegeweren een bloedbad aanrichtten onder vreedzame demonstranten voor meer democratie. Op dit moment is er nog sprake van ‘één land, twee systemen’ in Hongkong. Maar het Chinese ministerie voor Buitenlandse Zaken heeft Groot-Brittannië bij herhaling gewaarschuwd dat het zich niet mag bemoeien. Hongkong zijn je zaken niet, stelt het. We zijn soeverein. We doen wat we nodig achten.

Sommigen vragen zich af: kunnen de demonstranten in Hongkong winnen? Mijn antwoord: als ze volhouden, kunnen ze niet verliezen. Deze strijd gaat om menselijke waarden – vrijheid, recht, waardigheid – en die arena hebben de mensen van Hongkong al gewonnen.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden