Dinsdag 29/11/2022

OpinieSven Biscop

Kan de NAVO eindelijk een ‘normale’ alliantie worden door mogelijk Europees leger?

Sven Biscop (UGent). Beeld Geert Van de Velde, AFP
Sven Biscop (UGent).Beeld Geert Van de Velde, AFP

Sven Biscop doceert aan de UGent en verricht onderzoek aan het Egmont Instituut. Hij is de auteur van Hoe de grootmachten de koers van de wereldpolitiek bepalen (Kritak, 2021).

Redactie

Sinds de Russische invasie van Oekraïne speelt de VS volop zijn leidersrol in de NAVO. Tegelijk lijkt het erop dat in de toekomst de defensie van Europa meer en meer een zaak van de Europeanen zelf zal worden.

Op de NAVO-top in Madrid eind juni werd groen licht gegeven voor een reorganisatie van de paraatstelling van de strijdkrachten van de bondgenoten. In 2023 moet het ‘New Force Model’ (NFM) uitgerold worden. Doel is om een pool van 300.000 troepen in een hoge staat van paraatheid te creëren (tegen zo’n 40.000 nu). Zeer ambitieus (en dat moet ook), temeer omdat dit hoofdzakelijk Europese troepen zullen zijn. Gaat de NAVO een Europees leger opbouwen?

De motivatie van dit plan is dat de militaire bevelhebber van de NAVO, SACEUR, om op alle scenario’s een antwoord te kunnen bieden, beter zicht moet hebben op de beschikbare strijdkrachten en hun staat van paraatheid. Er is meer nodig dan de 40.000 die momenteel (op een roterende basis) ter beschikking staan in de NATO Response Force. Het nieuwe model zal daarom de strijdkrachten hergroeperen in drie lagen. 100.000 soldaten in de eerste laag moeten binnen de 10 dagen inzetbaar zijn; nog eens 200.000 in de tweede laag binnen 10 à 30 dagen.

Van die 300.000 zullen enkele extra eenheden aan de oostgrenzen ontplooid worden, ter versterking van de bestaande ontplooiing in de Baltische staten, Bulgarije, Hongarije, Polen, Roemenië en Slovakije, maar niet zoveel meer. Belangrijker is dat alle troepen in laag een en twee toegewezen zullen worden aan een geografisch defensieplan, voor een specifiek deel van de oostflank, waarvoor ze dan kunnen trainen. Laag drie, ten slotte, voorziet nog eens minstens een half miljoen soldaten binnen de 6 maanden.

Europeaniseren

Er zit echter meer achter dit plan. Om te voorkomen dat een agressor een bruggenhoofd zou vestigen op het grondgebied van een Europese NAVO-bondgenoot waaruit hij nog moeilijk te verdrijven zou zijn, is een onmiddellijke en grootschalige reactie nodig. Met andere woorden, een tegenaanval kan niet wachten op versterkingen van de andere kant van de Atlantische Oceaan, maar moet uitgevoerd worden met troepen die al in Europa zijn. Dat betekent: hoofdzakelijk Europese troepen.

Indien er tekenen zouden zijn van een agressieve troepenopbouw aan de NAVO-grenzen, zouden de Noord-Amerikaanse bondgenoten natuurlijk preventief extra troepen naar Europa kunnen sturen. Maar hoewel de Amerikanen sinds de invasie van Oekraïne hun militaire aanwezigheid in Europa weer op 100.000 soldaten gebracht hebben, zijn dat ook nu nog vooral hoofdkwartieren en depots – geen gevechtseenheden. De kern van het NFM zullen dus 300.000 Europese troepen zijn.

De eerste lijn van de conventionele (niet de nucleaire) afschrikking en defensie wordt zo meer en meer Europees. Die feitelijke europeanisering van het Europese toneel is in lijn met de evolutie van de wereldwijde strategische omgeving én van de Amerikaanse strategie. Heel concreet: als er tegelijk oorlog zou uitbreken in Europa en Azië, is de kans groot dat de VS voorrang zou geven aan die laatste. In tegenstelling tot de Tweede Wereldoorlog: toen was de strategie ‘Germany first’ – eerst Duitsland verslaan, dan Japan.

China

De Europese bondgenoten zouden dus stand moeten houden aan het Europese front. Versterkingen uit Noord-Amerika zouden later komen, en in kleinere aantallen, dan zoals het gepland was tijdens de Koude Oorlog. Hierin ligt de eigenlijke, maar meestal onuitgesproken, strategische betekenis van de opkomst van China. Niet dat China een militaire bedreiging vormt voor Europa – dat doet het niet, maar dat de VS het als dé prioriteit ziet, ook na de oorlog in Oekraïne, en zijn middelen overeenkomstig ontplooit.

Deze evolutie betreuren heeft geen zin. De Europese bondgenoten moeten ze net omarmen en de daar bijhorende verantwoordelijk opnemen. Op die manier kan de NAVO eindelijk een ‘normale’ alliantie worden. Over de jaren hebben de Europeanen een totaal verkeerd begrip ontwikkeld van wat een alliantie is. In elk scenario verwachten ze dat hun belangrijkste bondgenoot, de VS, de leiding neemt, de strategie bepaalt en de kern van de gevechtstroepen levert. Dat is geen alliantie, maar een protectoraat. Je kunt het de VS op de duur niet kwalijk nemen dat ze zich al eens hooghartig opstellen tegenover wie die protectie als vanzelfsprekend beschouwt.

In een normale alliantie organiseer je je om jezelf te verdedigen. Je bondgenoten vraag je om bijstand wanneer het nodig is, in plaats van automatisch. Zullen we in Europa de extra defensiebudgetten in die zin besteden?

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234