Zondag 19/05/2019

Opinie Frederik Dhondt

Kan de heropbouw van de Notre-Dame Macron een nieuwe adem geven?

De koepel van de Notre-Dame is zwaar beschadigd door de brand van maandag. Beeld AP

Frederik Dhondt is Frankrijk-kenner en rechtshistoricus aan de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit Antwerpen.

De Notre-Dame, waar in 1944 de klokken bij de bevrijding luidden, Napoleon in 1804 zichzelf kroonde, en Filips de Schone in 1304 zijn wapenrusting aan de Maagd opdroeg na zijn overwinning op de Vlamingen bij Mons-en-Pévèle, is diep in de Franse en Parijse identiteit geworteld. De brand van maandag is dan ook een nationaal trauma. President Macron vond onmiddellijk de gepaste plechtige maar energieke toon en vervulde zo zijn grondwettelijke functie als behoeder van de Franse staat. Het is evident dat de kathedraal zal worden herbouwd, hoe veel het ook mag kosten.

Als eersten kwamen de Franse multimiljardairs Pinault en Arnault met royale toezeggingen. Ook bouwbedrijf Vinci en olieconcern Total voegden zich snel bij het koor. Het spontane mecenaat is een teken van een echt elan, maar doet ook de wenkbrauwen fronsen in het klimaat van sociaal ongenoegen van het afgelopen jaar. De arrestatie van Carlos Ghosn (CEO van Renault-Nissan) en de acties van de gele hesjes zitten nog vers in het geheugen. Oud-bankier Macron schrapte in 2017 de vermogensbelasting op aandelen. Hij kwam ook met een flat tax voor inkomsten uit financieel vermogen, bedoeld om grote fortuinen terug naar Frankrijk te lokken. Deze vrienden van de president springen gezwind in de bres, zo lijkt het.

Moment van nationale unie

Kan Macron het moment van nationale unie rond de heropbouw grijpen om te breken met de problemen van dit jaar? Normaal zou hij net maandag de bevolking toespreken over het Grand Débat, dat diende om de gele hesjes te kalmeren. De poging om met tientallen intellectuelen te dialogeren in het Elysée werd door de aanwezigen achteraf afgekraakt als een maskerade. Intussen is ook de relatie met de CDU in Duitsland verzuurd en het Europese elan van de president beschadigd.

Le Monde lekte dinsdag een lijst met mogelijke maatregelen. De president wil tegemoetkomen aan de kritiek van excessieve ‘verticaliteit’ (top-downbestuur). Hij zou (spectaculair) voorstellen om de eliteschool ENA om te vormen, of helemaal te schrappen. Ten tweede zou een nieuwe decentralisatie gepaard gaan met de fusie van departementen en regio’s, een operatie die Sarkozy wou doorvoeren. Zo kan een deel van de lokale mandatarissen verdwijnen in een eengemaakt mandaat van conseiller territorial. Lokale referenda moeten dit verlies compenseren. Ten derde kan Macron deze zomer ook zijn institutionele hervorming weer oprakelen, met advies van een uitgeloot burgerpanel. Een (bescheiden) deel van het parlement zou bij evenredige vertegenwoordiging worden verkozen, en het aantal parlementsleden teruggedrongen. Deze maatregelen doen het lijken alsof de politiek zelf bespaart en de president rechtstreeks naar de burgers reikt. Ze zijn echter ook in het voordeel van de eigen partij (LREM).

Emmanuel Macron spreekt de natie toe na de verwoestende brand. Beeld Photo News

Binnen minder dan een jaar staan gemeenteraadsverkiezingen op het programma. Deze strijd is wellicht belangrijker dan de Europese verkiezingen, waar de opkomst meestal laag is en de zetels worden versnipperd door evenredige vertegenwoordiging. Uiteraard is Parijs, waar Macron goed scoorde in 2017, de belangrijkste arena. LREM wil het Hôtel de Ville veroveren op links. Sinds 2014 strijdt zittend burgemeester Anne Hidalgo (PS) tegen een onwaarschijnlijke opeenvolging van tegenslagen, van terreur over mangelende deelfietsen tot gele hesjes. Haar partij werd in de nationale verkiezingen verpulverd. De burgemeester tekende veel afbraakvergunningen en kwam op ramkoers met de Commission du vieux Paris, die waakt over de homogeniteit van de Parijse straten.

Minder belastingen 

Een ander genoemd voorstel is de invoering van een pensioensysteem met punten. Dit komt uit het verkiezingsprogramma van 2017, en staat los van de gele hesjes. Een eenheidssysteem zou komaf maken met de bijzondere regimes voor spoorpersoneel of militairen. Het zal ongenoegen doen ontstaan, maar kan misschien wel aanslaan bij jongeren, die afwezig waren op het Grand Débat.

Eerste minister Edouard Philippe (ex-LR) destilleerde uit het debat dat de Fransen minder belastingen willen, maar dan ook als hardleerse kinderen moeten aanvaarden dat dit minder overheid betekent. Is er dan wel een echt debat geweest, of herneemt Philippe het beleid van Sarkozy? Bij Macrons aankondigingen horen onder andere een bevriezing van de sluitingen van klassen en ziekenhuizen. Dit betekent een tijdelijke stop in de besparingen. De som van deze maatregelen maakt het op termijn logisch om te wisselen van eerste minister. Om de fundamenten van het presidentschap te redden, zijn een paar tekenen van renovatie welkom.

Frederik Dhondt Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.