Zaterdag 24/08/2019

Column

Kan de econoom even een voorspelling doen, aub?

Nieuwjaar vieren in Brussel. Ook economen weten niet wat ons in 2017 te wachten staat. Beeld Tim Dirven

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

Gedurende de nieuwjaarsperiode wordt economen tot vervelens toe gevraagd te voorspellen wat er zal gebeuren tijdens het nieuwe jaar. Wat zullen de beurzen doen? Zal de olieprijs opnieuw gaan stijgen? Klimt de economie van de eurozone eindelijk uit het dal? Slaagt de Belgische regering erin het begrotingstekort te drukken? Wat met de inflatie? Enzovoort.

U kan dit abonneestuk vandaag gratis lezen. Elke dag De Morgen lezen? Proef nu twee maanden en krijg 47 procent korting. 

Ik moet dan telkens toegeven dat ik geen antwoord heb op die vragen. De vraagstellers zijn echter meestal niet tevreden met dit antwoord. Ze gaan ervan uit dat het tot de essentie van de economie behoort een antwoord te hebben op deze vragen. Het is dan moeilijk te weerstaan en toch voorspellingen te doen over de inflatie, de groei, de aandelenkoersen, etcetera. De economen worden dus gedwongen dingen te doen die hun reputatie zullen schaden. Economen kunnen de toekomst niet beter voorspellen dan de man in de straat. Zij worden echter onder druk gezet dat toch te doen, en zo dragen ze bij tot hun eigen slechte reputatie wanneer het duidelijk wordt dat hun voorspellingen niet deugen.

Paul De Grauwe. Beeld dm

Schokken

Als dat zo is, zullen velen zich afvragen, wat kunnen economen dan wel doen? Ze kunnen niet voorspellen, wat kunnen ze dan wel?

Om op die vraag te antwoorden, moet ik het onderscheid tussen risico en onzekerheid inbrengen. Dat onderscheid werd door Frank Knight, een econoom uit de eerste helft van de vorige eeuw, sterk benadrukt. Donald Rumsfeld, de minister van Defensie tijdens het presidentschap van George Bush, formuleerde dat onderscheid op gevatte wijze als volgt. Er zijn known unknowns, dingen die we niet weten maar waarvan we weten dat we ze niet weten, en unknown unknowns, dingen die we niet weten en waarvan we niet weten dat we ze niet weten. De eerste laten zich becijferen door risicoanalyse. Dat laat ons toe waarschijnlijkheidsrekening toe te passen en bijvoorbeeld te stellen dat er een waarschijnlijkheid is van 75 procent dat iets zich zal voordoen (bijvoorbeeld dat het morgen zal regenen). We kunnen ons dan ook voorbereiden op de komst van de known unknowns.

Dat laatste kunnen we met de unknown unknowns niet doen. Frank Knight noemde dit fundamentele onzekerheid. We weten gewoon niet wat ons te wachten staat omdat er geen historische precedenten zijn. We kunnen geen waarschijnlijkheidsrekening toepassen op dingen waarvan we geen vermoeden hebben dat ze zich kunnen voordoen.

Ik kom terug op de voorspellingen die bij het begin van het jaar aan de economen worden gevraagd. Die gaan gebukt onder de last van de unknown unknowns. Er zullen dit jaar te veel dingen op ons afkomen waarvan we het bestaan nu niet vermoeden. Het zijn onvoorspelbare factoren die echter een belangrijke invloed zullen uitoefenen op de economische groei, de inflatie, de aandelenkoersen, etcetera.

Economen begrijpen misschien de grote verbanden tussen inflatie, economische groei en aandelenkoersen, maar de schokken die zich zullen voordoen in 2017 en waarvan niemand vermoedt dat ze zich zullen voordoen, helpen de econoom niet om geloofwaardige voorspellingen te maken.

Voorwaardelijk

Kan de econoom dan geen enkele voorspelling doen? Toch wel. Hij/zij doet het iets beter in het maken van 'voorwaardelijke voorspellingen'. Dit zijn voorspellingen in de aard van: 'Als dit gebeurt, dan mag je dat verwachten.' Dus als in de loop van dit jaar de olieprijzen verdubbelen, dan mag je verwachten dat de inflatie in de eurozone zal stijgen en dat de groei er zal dalen.

Maar helaas: het zou ook kunnen dat de olieprijzen niet verdubbelen, maar halveren. De evolutie van de olieprijzen en van vele andere economische variabelen zijn onderworpen aan de vloek van de unknown unknowns en beletten ons zinvolle voorspellingen te maken.

Beste wensen voor het nieuwe maar onvoorspelbare jaar 2017.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden