Donderdag 25/04/2019

Opinie

Justitie kan nog geen dvd lezen, maar wil wel graag uw DNA-staal

Een Amerikaanse wetenschapper voert een DNA-analyse uit. Krijgt de overheid straks toegang tot uw genetische gegevens? Beeld BELGAIMAGE

Matthias Dobbelaere-Welvaert is managing partner bij theJurists Europe. Hij doceert 'copyright and mediarights' aan de Erasmus Hogeschool Brussel.

De illusie van veiligheid verkrampt stilaan het maatschappelijk debat. Mensenrechten, zoals die vastgelegd zijn in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, moeten steeds meer wijken voor een populistisch discours dat gretig de tijdsgeest aanklampt om een grotere staatscontrole in te voeren. Hoewel al te snel verwezen wordt naar 1984, de iconische dystopische toekomstroman van Orwell, verdient het aanbeveling om continu op onze hoede te zijn voor wat de politieke en maatschappelijke toekomst brengt.

Filiep Jodts, procureur van Veurne, smeekte eerder deze week om een nationale DNA-databank, waarin het DNA van elke pasgeborene wordt vastgelegd en geregistreerd. Meteen sprong ook Walter Damen, bekende strafpleiter, op de kar. Hij stelde dat onze telefoon al permanent wordt geregistreerd, en dat we allemaal toch gevolgd worden op de snelweg met ANPR-camera's. Een DNA-staal afgeven maakt volgens hem dan echt niet veel verschil meer. Toch maar zelden in de retoriek een 'hellend vlak'-argument gehoord om iets te rechtvaardigen.

Matthias Dobbelaere-Welvaert. Beeld rv

Politieke steun

Het voorstel van de procureur kon, wellicht niet zo verrassend, ook op politieke steun rekenen. Zo liet Kristien Van Vaerenbergh (N-VA) verstaan dat 'een databank met het DNA van elke burger belangrijk is voor onze veiligheid'. Het zou volgens Van Vaerenbergh bovendien zorgen voor een ontradingseffect, want wie weet dat zijn of haar gegevens ergens liggen opgeslagen, denkt wel twee keer na vooraleer een misdrijf te begaan. Opmerkelijk is dat ook Raf Terwingen (CD&V), die eveneens advocaat is, achter het voorstel staat. Beiden zouden hun juridische kennis toch beter eerst aanwenden om te kijken of dergelijk voorstel hoegenaamd juridisch mogelijk is.

Een DNA-staal is een persoonsgegeven. De huidige wet - die van 1992 - definieert een persoonsgegeven als 'elk gegeven dat kan terugleiden naar een persoon'. Zo is een nummerplaat, een IP-adres en vanzelfsprekend een naam een persoonsgegeven en dus beschermd onder de Privacywet. Er bestaan ook gevoelige gegevens, een bijzondere categorie. Seksuele of politieke voorkeuren bijvoorbeeld, maar ook medische gegevens. De inzameling van dergelijke gevoelige persoonsgegevens is aan zeer strenge voorwaarden gebonden.

Een DNA-staal is zonder discussie een gevoelig persoonsgegeven. De overheid kan echter een schending van de privacy rechtvaardigen wanneer daar gegronde redenen voor zijn en wanneer de toets van de proportionaliteit wordt behaald. Met andere woorden: er mag geen minder verregaande manier beschikbaar zijn om het gewenste resultaat te behalen.

Laten we er even van uitgaan dat het onvrijwillig deponeren van een DNA-staal vooral tot doel heeft om misdrijven sneller op te lossen. Tussen het DNA-staal en de huidige situatie waarin justitie en politie momenteel moeten werken is er nog een onontgonnen wereld vol mogelijkheden. Een centrale databank, meer en vooral effectievere middelen voor politie en onderzoek (beslist wat betreft cybercrime), een betere, modernere justitie - eentje die wel een dvd-rom kan lezen - enzovoort.

Een DNA-staal is dus het meest verregaande van die mogelijkheden. Het is een unieke afdruk, wordt het gestolen of misbruikt, dan is dat helaas brute pech. Die situatie is overigens niet ondenkbaar, want criminelen zijn lang niet altijd op hun achterhoofd gevallen. Zo kan er perfect geknoeid worden met DNA, wanneer men bijvoorbeeld haartjes rondstrooit op een plaats delict. Of simpelweg geknoei met de code zelf in de databank.

Er is een bekende uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, een waarvan ik de bovengenoemde procureur, strafpleiter en politici-advocaten verdenk ze niet te kennen. Het betreft een zaak uit 2008, waarbij het Hof stelde dat het bijhouden van DNA-stalen van mensen die gearresteerd werden, maar later vrijgesproken werden of waarvan de zaak werd geseponeerd, een schending uitmaakt van artikel 8 EVRM (het recht op privacy dus).

Moet u zich maar eens indenken wat er zou gebeuren mocht een Belg naar het EHRM stappen, mocht dit voorstel ook ooit juridische werkelijkheid worden.

Ik veronderstel dat het Hof er nogal snel korte metten mee zou maken, en in het licht van ethische, filosofische en juridische overwegingen lijkt me dat maar een goede zaak ook.

De hamvraag is hier vooral of we een overheid - die niet altijd de beste leerling is qua cyberveiligheid - en een Justitie die amper een dvd-rom kan lezen, willen toevertrouwen met uw en mijn DNA. Ik weet het antwoord al, u ook?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.