Donderdag 30/06/2022

OpinieWalter De Smedt

Justitie kan niet een beetje transparant zijn

null Beeld BELGA
Beeld BELGA

Walter De Smedt was achtereenvolgens openbaar aanklager, onderzoeksrechter en strafrechter.

Walter De Smedt

De zaak-Julie Van Espen wordt achter gesloten deuren behandeld. Zowel de openbaar aanklager als de advocaat van Steve Bakelmans heeft zich daar niet tegen verzet. Het hof oordeelde dat het privéleven in dit geval primeert op de openbaarheid. Je kunt voor deze beslissing alle begrip hebben. Vraag is echter of deze overweging, de voorrang van het privéleven op de openbaarheid, geen gevaar uitmaakt voor de verdere evolutie van het strafprocesrecht.

Ieder strafproces heeft pijnlijke kanten omdat daarin het leed van het slachtoffer wordt aangetoond. Wanneer het daarenboven ook om feiten van seksuele aard gaat, is het onderzoek naar die elementen op de openbare zitting nog veel delicater. Deze opmerking is evenmin nieuw. Het is altijd al zo geweest. Vraag is dan waarom wij er nu meer belang aan hechten. In de oorspronkelijke - revolutionaire - procedure was ook het vooronderzoek, het onderzoek dat aan de behandeling op assisen voorafgaat, zelfs volkomen openbaar. Daar waren wel wat elementen tegen. Vooreerst was het niet bevorderlijk voor de waarheidsvinding dat alle elementen van het onderzoek vroegtijdig openbaar werden gemaakt. Het was ook riskant voor de belangen van mogelijke verdachten die in meerdere gevallen nadien onschuldig bleken te zijn. En ook toen was het pijnlijk het privéleven van de betrokkenen in de openbaarheid te brengen. Dat het vooronderzoek nadien geheim en niet tegensprekelijk werd, had dus meerdere redenen.

Afkoopwet

Onder invloed van het Angelsaksische recht op het Europese zijn de vereisten van het ‘eerlijk proces’ opnieuw aangescherpt. Het is de hoofdopdracht van de Angelsaksische rechter erop toe te zien dat alles wat voor hem gebeurt eerlijk verloopt. Daarom moet er ook een daadwerkelijk rechterlijk toezicht zijn, en moet het ook in de openbaarheid gebeuren.

Justice must be seen to be done: de openbaarheid is de grootste waarborg dat het correct verloopt. Om deze reden werd de afkoopwet, die toeliet dat tussen het parket en de verdachte een vertrouwelijk akkoord werd gemaakt over de te betalen afkoopsom, afgekeurd door het Grondwettelijk Hof. De nieuwe wet herstelde wel het gebrek aan rechterlijk toezicht door het aan de rechter van de raadkamer te geven, maar omdat deze met gesloten deuren handelt werd de noodzaak van de openbare behandeling niet opgevolgd. Daardoor weet de burger nog altijd niet hoe het allemaal is afgehandeld, of de afkoopsom ook in verhouding is met de gepleegde feiten.

Terrorismeproces

De evolutie naar de ‘verheimelijking’ van de strafrechtelijke afhandeling bleek ook uit de pogingen van de vorige justitieminister, Koen Geens (CD&V), die de assisenprocedure wilde afschaffen. Hij wilde ook een eind maken aan het recht van iedere burger om, zelfs nadat het parket de zaak zonder gevolg had gerangschikt, hiertegen op te komen door zich bij de onderzoeksrechter burgerlijke partij te stellen.

Dat de inlichtingendiensten nu grondwettelijk gewaarborgde rechten mogen schenden zonder enige tussenkomst van een rechter, en daarvoor de enkele en geheime tussenkomst van een bestuurlijk college volstaat, wat een ernstige schending is van de grondwet en van het principe dat recht zichtbaar moet gebeuren, heeft de wetgever niet belet het goed te keuren. De afscherming van de werking van deze dienst bleek ook uit de behandeling van het terrorismeproces in Parijs. De voorzitter van de grootste vereniging voor de slachtoffers van de aanslagen in Parijs schreef op Twitter over de Belgische getuigen: “Ontwijkende antwoorden, liever zich indekken dan de waarheid achterhalen. Een schande.”

‘Met respect’

Tegenover deze voortschrijdende verheimelijking blijft de afweging van het privé tegen het openbaar belang een moeilijke aangelegenheid. Het is daarbij ook de vraag waartegen de slachtoffers en nabestaanden beschermd moeten worden: is dat tegen de behandeling op het proces of tegen de wijze waarop daarover door sommige media wordt bericht? Het is duidelijk dat dit laatste element over het hoofd wordt gezien. Openbaar toezicht en verslaggeving daarover kunnen immers ook, zoals in de rechtbank, ‘met respect’ gebeuren. Dat is meermaals niet het geval wanneer alles, en vooral de meest pijnlijke elementen, in de verf worden gezet omdat het doet verkopen.

Het is daarom de vraag wat aan de oorzaak ligt van de afhandeling met gesloten deuren: justitie kan niet een beetje transparant zijn, maar de berichtgeving daarover kan wel een beetje respectvoller gebeuren, zodat wat erover bericht en getoond wordt minder pijnlijk is voor wie het nogmaals in de media moet zien of lezen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234