Zaterdag 25/06/2022

OpinieJonathan Holslag

Jonathan Holslag: ‘Een overwinning in Donbas is eigenlijk niet mogelijk zonder het huidige bestuur in Kiev te onthoofden’

Jonathan Holslag. Beeld Bas Bogaerts
Jonathan Holslag.Beeld Bas Bogaerts

Jonathan Holslag doceert aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij is de auteur van Van muur tot muur: de wereldpolitiek sinds 1989.

Jonathan Holslag

Eind vorig jaar werd de Russische machtsopbouw gezien als blufpoker, maar groeide het vermoeden, ook in Europese landen, dat Rusland Oekraïne zou kunnen aanvallen. Begin dit jaar werd dat scenario waarschijnlijk, maar gingen we er doorgaans van uit dat het een hybride aanval zou betreffen gevolgd door een kortstondige aanval vanop afstand tegen cruciale doelen en een grondoffensief in Donbas. Nu lijken we af te stevenen op een bloedige totale oorlog en een Russische machtsgreep in Oost-Europa.

We kunnen lang speculeren over de motivaties van Vladimir Poetin om over te gaan tot de erkenning van de onafhankelijkheid van Donbas – Loehansk en Donetsk. Een stuk liggen die onvermijdelijk in de getroebleerde relaties met het Westen; een stuk ook in de nooit geheel verdwenen verzuchting dat Oekraïne deel uitmaakt van de Russische beschavings- en invloedssfeer. Maar de teerling is geworpen, nu. Een nieuwe aanval op Oekraïne is ingezet.

Die aanval zal niet stoppen op de zogenoemde contactlijn die de separatisten in Donbas scheidt van het Oekraïense leger. Om te beginnen lijkt Rusland de afhankelijkheid van heel Donbas te erkennen, ook op basis van het referendum in 2014, en vandaag controleren de separatisten slechts de helft van dat gebied. Om die onafhankelijk af te dwingen zullen Russische troepen dus de tienduizenden Oekraïense soldaten die langs de contactlijn ingegraven zitten moeten neutraliseren. Hoogstwaarschijnlijk gebeurt dat met een ultimatum, en vervolgens een gecombineerd grond-luchtoffensief. Russische troepen zullen dan in een tangbeweging de Oekraïners proberen afsluiten van bevoorrading en steun.

Russische gepantserde voertuigen in de regio Rostov. Beeld EPA
Russische gepantserde voertuigen in de regio Rostov.Beeld EPA

De aanval zal wellicht ook niet stoppen in Donbas. Daar is een belangrijke operationele reden voor. Het wordt erg moeilijk Donbas bij te houden, want het gebied heeft geen natuurlijke grenzen en Rusland riskeert een uitputtend conflict als het stelling inneemt langsheen de westgrens van Donbas en de Oekraïners blijven druk zetten met steeds modernere wapens die ze vanuit het Westen van het land aanvoeren. Een overwinning in Donbas is eigenlijk niet mogelijk zonder de controle te verwerven over heel Oekraïne en het huidige bestuur in Kiev te onthoofden.

Er is ook een belangrijke politiek-symbolische reden voor een bredere campagne in Oekraïne. Poetin heeft die vorig jaar al uit de doeken gedaan in zijn beruchte essay over Oekraïne en herhaalde die argumentatie maandag: Oekraïne laten ontsnappen aan de Russische invloed na de Koude Oorlog was een fout. Het land maakt deel uit van de Russische beschaving en is strategisch van grote waarde. De inlijving van Oekraïne maakt deel uit van de wederopstanding van een sterk Rusland.

De kans bestaat dat de troepen die nu klaar zitten in Wit-Rusland zullen oprukken naar Kiev, een stad van drie miljoen mensen. Die beslissing zou een enorme gok zijn en wellicht een toepassing worden van plannen die mensen als generaal Gerasimov de voorbije jaren op papier zetten. Die plannen doen vermoeden dat Rusland dan eerst de bevolking zou demoraliseren door toegangswegen af te snijden en met cyberaanvallen de toegang zou ontzeggen tot elektriciteit, water en communicatie. Dan zou een ultimatum volgen.

Vladimir Poetin. Beeld AP
Vladimir Poetin.Beeld AP

We kunnen ons dit in Europa niet voorstellen en bijna niemand ging er tot voor kort van uit dat Poetin zo’n gok zou wagen. Maar nu kan men dit niet langer uitsluiten en wordt eigenlijk ook meteen duidelijk wat de relevantie is van veel van de ronkende, maar zeer beangstigende militaire doctrines en strategieën van de voorbije jaren: uitputtingsoorlogen, verzadigingscampagnes, intimidatie. De voorbije tien jaar hebben de Russen dat al toegepast in Grozny bijvoorbeeld en in Aleppo, maar als dit nu ook het geval zou zijn voor Kiev, dan stevenen we af op een nieuw Sarajevo.

Wat Poetin dan met Oekraïne zal doen? Opnemen in de Russische invloedssfeer, met westelijke steden als Lviv misschien als bufferzone. In dat geval zal hij Wit-Rusland ook de facto aanhechten en de positie in Moldavië verstevigen. Dat zou een aanzienlijke correctie zijn op het verlies aan het einde van de Sovjet-Unie, dat door Poetin steeds als een vernederende tragedie werd beschouwd.

Dit zwarte toekomstbeeld voor Oost-Europa is het voor de hand liggende gevolg van de beslissingen en het discours maandag in Moskou. En de EU zal er weinig aan kunnen doen. Het kwaad is geschied. Dertig jaar lang zijn we slecht met Rusland omgegaan, maar hebben we het land zijn macht helpen heropbouwen. We hebben Rusland sterker gemaakt, zonder de bron van het Russische revanchisme aan te pakken. De sancties zullen zwaar zijn, maar Rusland allerminst stoppen. De wapens die we leveren zullen de Oekraïners toelaten om zich wat beter te verdedigen, maar niet om te winnen. En dan is Oekraïne slechts een eerste episode in een langdurig conflict om de macht in Eurazië.

Jonathan Holslag Beeld Wouter Maeckelberghe
Jonathan HolslagBeeld Wouter Maeckelberghe
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234